ઉપનિષદ સિરીઝ · વિડિયો ૯૦

આ કૃષ્ણ યજુર્વેદી ઉપનિષદ છે. આમાં મહર્ષિ વ્યાસજીના આગ્રહથી ભગવાન શિવે સુખદેવજીને ઉપદેશ આપ્યો છે. સુખદેવજી એમની પાસે ચાર મહાવાક્યો "ૐ પ્રજ્ઞાનમ બ્રહ્મ", "ૐ અહમ બ્રહ્માસ્મિ", "ૐ તત્વમસી", "ૐ અયમાત્મા બ્રહ્મન" ના સંબંધમાં સળંગ ન્યાસપૂર્વક જાણવાની ઈચ્છા કરી. ન્યાસપૂર્વક જાણવાનું ઉપનિષદના પહેલા અને બીજા ખંડમાં ઉક્ત ઘટના, પ્રશ્ન તથા ન્યાસ વગેરેનું વર્ણન છે. ત્રીજા ખંડમાં ચારે મહાવાક્યોની વ્યાખ્યા કરવી છે અને પદમ વિન્યાસ પૂર્વક કરવામાં આપી છે. અંતમાં આ જ્ઞાનને હૃદયમ ગમ કરવાથી સુખદેવજીની ચેતનાનું ચરાચર સાથે સંયુક્ત થઈ જવાનું, જોડાઈ જવાનું વર્ણન છે. જે સુખદેવજી સાથે થયું છે તે દરેક સાથે થઈ શકે છે. સુખદેવજીના માધ્યમથી ભગવાન શિવ આપણને આ આખી વાત જણાવે છે. હવે એને આપણે ગ્રહણ કરીએ.

"ૐ સહ નાવવતુ સહ નૌ ભુનક્તુ સહ વીર્યં કરવાવહૈ, તેજસ્વિનાવધીતમસ્તુ મા વિદ્વિષાવહૈ ૐમ શાંતિ શાંતિહ."

અથાતો રહસ્યો ઉપનિષદમ વ્યાખ્યાસ્યામ. હવે આ રહસ્ય ઉપનિષદનું વર્ણન કરીએ. એકવાર દેવર્ષિઓ, એટલે દેવો હતા જે ઋષિઓ જેવા કે ઋષિઓ હતા જે દેવ શોધીની પદવી પામી ચૂકેલા, એવા પ્રકારના દેવ બ્રહ્માજીની પૂજા કરી અને હાથ જોડી નમસ્કાર કરતાં એમને નિવેદન કર્યું, "ભગવાન, આપ અમારા માટે રહસ્ય ઉપનિષદનો ઉપદેશ કરો."

"સો અભ્રવિત" એટલે બ્રહ્માજીએ કહ્યું. પ્રાચીન કાળમાં પોતે બ્રહ્માજી દેવોને વાત કરે છે, પણ હવે જોઈએ શું કહે છે. પ્રાચીન કાળમાં મહાતેજસ્વી, તપોનિષ્ઠ, સંપૂર્ણ વેદોના વિગ્રહ રૂપ શ્રી વેદવ્યાસજીએ પાર્વતી સહિત ભગવાન શિવને પ્રણામ કર્યા, બે હાથ જોડીને અને એમને પ્રાર્થના કરી.

વેદવ્યાસજી વાચ: "હે દેવોના દેવ મહાદેવ, મહાપ્રાજ્ઞ, હે જગત પાશોના ઉચ્છેદક." જગત પાસો એટલે જગત જે બંધન રૂપી થઈ ગયેલું છે તેના ઉચ્છેદક, તેને કાપી નાખનારા, કટલિંક વાળા, સુપ્રીમ ઓથોરિટી, "હે સુદરઢ વ્રતધારી." એમનું આ એકમાત્ર કામ શું છે? બસ કલ્યાણ મસ્તુ. આપણે જોયું ને "શિવ સંકલ્પ મસ્ત" બધાનું કલ્યાણ કર્યા કરવાનું.

મારા પુત્ર સુખદેવના. હવે એક નાનકડી આડ વાત કરીએ તો સુખદેવજી પોતે પણ સ્વયં એમનો જે પ્રાદુભવ એવો થયો તો કે વેદવ્યાસજી છે તે પોતે અતિવૃદ્ધ અવસ્થાએ પહોંચી ગયા પછી. વ્યાસજીના પત્ની હતા પાછા. તે એ બંને બહુ વૃદ્ધ થઈ ગયેલા હોવા છતાં પણ વ્યાસજીના પત્નીને એમ થઈ ગયું કે આપણે એક તો પુત્ર હોવો જોઈએ ને કે આપણું કુળ, ગોત્ર બધું આગળ લઈ જાય. આમ તેમ બધું એવી એવી બધી એમને ભાવનાઓ ઉભરાય કે આપણે પુત્ર હોવો જોઈએ. વ્યાસજીએ કીધું કે હવે આ ઉંમરે આપણે ક્યાં પુત્રને બધું? કે ના ના, આપણે પ્રયત્ન તો કરવો પડે કે કોઈપણ રીતે અનુષ્ઠાન કરીને ગમે તે રીતે પણ આપણે પુત્ર. એટલે બે જણાએ પુષ્કળ તપ કર્યું. એના પ્રભાવ એટલો બધો અદભુત હતો. બે જણા એટલો બધો પવિત્રતાથી એમને એ કર્યું કે ભગવાન શિવ સ્વયં એમને વરદાન આપ્યું કે હું તારે ત્યાં પુત્ર રૂપે આવીશ.

અને એ પુત્ર શુક બનીને આગળ આવ્યો. એની પણ એક વાર્તા હતી આગળ કે ભગવાન શિવ પાર્વતી સાથે સંવાદ કરતા હતા. આત્મા શક્તિ સાથે સંવાદ કરતી હતી. તે વખતે એક શુક, પોપટ, એમ કે ત્યાં આવીને સાંભળી શ્રવણ કરતો હતો જાગૃતિપૂર્વક. એ કોણ હતો? ભગવાન વિષ્ણુ હતા સ્વયં એમ કહેવામાં આવે.

હવે એમણે પછી એને કીધું કે પાર્વતીજીને એક એમને રાખેલું હતું શિવજીએ કે ભાઈ હું તને જે પણ જ્ઞાન વાત કરું પણ તારે હોકારો ભણવાનો. એટલે પેલા પાર્વતીજી હોકારો ભણતા હતા અને શિવજી વાત કરતા હતા. એમાં પછી પાર્વતીજીને નિન્દ્રા સમાધિ આવી ગઈ. હવે પહેલાને એમ થઈ ગયું કે જો આ અત્યારે હવે જો બંધ કરી દેશે તો આ વાર્તા પૂરી નહીં થાય કેમ મારી. એટલે એમણે વચ્ચે હોકારો પડ્યો. તો શિવજી તો પોતાના એની અંદર જ્ઞાનમાં રત રહીને આમ બધું જે કાંઈ બોલે છે તાધા જે કાંઈ તો એ બધું પેલો સુખદેવ પછી ગ્રહણ કરતો ગયો. ઘણા કાળે પછી ખ્યાલ આવ્યો કે પાર્વતી તો સુઈ ગયા છે તો આ બોલે છે કોણ? એટલે પછી એની પાછળ ભગવાન પડ્યા કે તું વળી જ્ઞાન કેમ લઈ ગયો? એટલે એને પકડ્યું પાછો કે હવે તારે તો કે આટલું બધું જ્ઞાન તું લઈ જાય એમ ના ચાલે. તો કે ભગવાન હવે છોડો કે આટલું બધું જ્ઞાન આવી જ ગયું તો હવે તો મને મુક્તિ આપો.

તો પાછા ભગવાન પ્રસન્ન થઈ ગયા, બહુ રાજી થઈ ગયા ભગવાન કે જા તને અભયદાન બી આપું છું. અરે તને વરદાન આપું છું કે તે છે ને એક કાળ કે તું મારા અંશરૂપે જન્મીશ. એટલે એવી વાર્તાથી એ પાછા વ્યાસજીને ત્યાં આગળ એમને બધું જો ઘટનાક્રમ કેવી કેવી રીતે કુદરતમાં ગોઠવાય એની આખી આ વાત. એટલે એવી રીતે સુખદેવજી ત્યાં ગણે હવે માતાના ગર્ભમાં આવ્યા પછીથી બધું. વ્યાસજી તો સર્વજ્ઞ, જ્ઞાની બધું એટલે બધું ભણાવવા માંડે એમને. તો પાછું ફરી વખત તો બધું અંદર એમણે તો વિદ્યા ગ્રહણ કરી લીધી. હવે અંદરને અંદર એમને એટલો બધો વૈરાગ્ય વ્યાપી ગયો કે બસ એમ થયું કે સંસાર તો કે ના મારે બહાર આવવું જ નથી કે સંસારમાં આવું તો ઉપાધિઓ વળગે ને મારે મારે તો આવવું જ નથી. એટલે એમણે હઠ પકડી લીધી કે હવે મારે જન્મ લેવો જ નથી. હું અહીંયા જ બરાબર છું. હું જ્ઞાનમાં છું ને બરાબર બહાર આવી છે એટલે પાછું આ બધું જતું રહેતો તો કે ના ના તમે કોઈક એવી યુક્તિ કરો કે જેથી કરીને આ બધું જ્ઞાન મારી સાથે રહે.

કારણ કે મેં જોયું છે સંસારમાં જેટલા પણ લોકો જન્મ લે છે તે લોકોને બધાને પૂર્વની સ્મૃતિ બધી જતી રહે છે. એની પ્રસવની જે વેદના હોય છે તેની અંદર માણસ એટલું બધું એ થઈ જાય અને એ જીવ પછી ત્યાં આગળે ખૂબ દબાણ સહન કરે છે અને એ વખતે ભૂલી જાય છે. તો પોતાની બધી પૂર્વની સ્મૃતિઓ ચાલી જાય તો એને પોતાનું જ્ઞાન બી જતું રહે. એટલે આમણે તો ના પાડી દીધું. એટલે પછી એમણે ખૂબ વાત કરી.

અને કીધું કે, "ના, ના, એવું નહીં થાય કે હું ધ્યાન રાખીશ તારું. મને તારું વરદાન છે એટલે આપણું સારું જ થશે. તું ચોક્કસ બહાર આવ અને અમને પુત્ર લાભ આપ." એટલે ઘણું પેલું થયા પછી છેવટે એ તૈયાર થાય. તે જેવો જન્મ થાય એટલે સીધા દોડીને જંગલમાં ચાલવા માંડ્યા. પાછળ વ્યાસજી દોડ્યા કે, "અરે બેટા, સાંભળ! હજુ તો મેં કોઈ તારા સંસ્કાર પૂરા કર્યા નથી, કશું કર્યું નથી. ને તું આટલો બધો કોમળ છે અને તું ક્યાં જંગલમાં જઈશ ને તો કેવી રીતે આ બધા દુઃખો સહન કરીશ?" તે કહે, "એ બધું હું સહન કરવા તૈયાર છું, પણ અહીંયા આ સંસ એટલે સંસારને સંપૂર્ણ વૈરાગ્ય એવો એમને હતો." એવા સુખદેવજી હતા. એટલે કહે છે કે મારા પુત્ર સુખદેવના પછી એને સમજાવી સમજાવીને બધું કરીને પાછા લાવ્યા અને પછી એને કીધું કે, "જો, તને બધું જ્ઞાનને બધું મળશે. તે અત્યારે હું વ્યવસ્થા કરી દઈશ." એના ભાગરૂપે પછી આગળ ચાલે છે તો વ્યાસજી પછી ફરી મહાદેવજીને આવાહન કરે છે અને આવી રીતે કહે છે કે, "મારા પુત્ર સુખદેવના વેદાધ્યયન સંસ્કાર કર્મમાં પ્રણવ અને ગાયત્રી મંત્ર ઉપદેશનો સમય આવી ગયો છે.

હે જગતગુરુ, આપ એના માટે મંત્ર ઉપદેશ કર્તવ્યનો સ્વીકાર કરો." જગતના ગુરુ કીધા અહીંયા જો શિવજીને.

ઈશ્વર ઉવાચ: ભગવાન બોલ્યા, શિવજી, "હે મહામુને, અગર હું તમારા પુત્રને શુદ્ધ જ્ઞાન સ્વરૂપ સાક્ષાત સનાતન પરબ્રહ્મનો ઉપદેશ કરીશ તો એ બધું ત્યાગીને વૈરાગ્યવાન બનીને સ્વયં જાતે પ્રકાશ સ્વરૂપને જ પ્રાપ્ત થઈ જશે." કીધું, "શું? અગર હું તમારા પુત્રને શુદ્ધ જ્ઞાન સ્વરૂપ, શુદ્ધ સ્વરૂપમાં સાક્ષાત સનાતન પરબ્રહ્મનો ઉપદેશ કરીશ તો એ બધું ત્યાગીને વૈરાગ્યવાન બનીને સ્વયં જાતે જ પ્રકાશ સ્વરૂપને પ્રાપ્ત થઈ જશે." આપણા બધાયની અંદર આ પોસિબિલિટી તો રહેલી જ છે આ ક્ષણે પણ, તો એનો ઉપયોગ કરવો જોઈએ.

વેદવ્યાસજીએ નિવેદન કરીને કીધું, "ભલે ગમે તે થાય." તે પાછું એમને પેલું કરેલું પ્રોમિસ પણ યાદ હતું. "પરંતુ મારા પુત્રના ઉપનયન સંસ્કાર કર્મમાં આપ આગ્રહપૂર્વક એને બ્રહ્મજ્ઞાનનો ઉપદેશ કરો કે જેથી એ બ્રાહ્મણ બને." હવે પુત્રના ઉપનયન સંસ્કાર આને નયન કહેવામાં આવે છે અને એ જે સંસ્કાર આપવામાં આવે છે જેનાથી ત્રીજું નેત્ર, જ્ઞાન નેત્ર ખુલે, જ્ઞાનરૂપી નેત્ર ખુલે તેને ઉપનયન સંસ્કાર કહેવામાં આવે. એ સંસ્કાર કરી એટલે પછી એ નયન ખુલે, ત્યાં સુધી નયન બંધ હોય. "હે મહેશ્વર, મારો પુત્ર જલ્દી સર્વજ્ઞાની બની જાય, સર્વજ્ઞ બની જાય અને આપની કૃપાનું પાત્ર બનીને એ ચતુર્વિધ મુક્તિ, ચાર પ્રકારની મુક્તિને પ્રાપ્ત થાય. બસ, આ મારું નિવેદન છે."

તો કે કઈ મુક્તિઓ છે ચાર? તો પહેલી છે એને સાયુજ્ય કહેવામાં આવે છે. બીજી સામિપ્ય મુક્તિ કહેવામાં આવે છે. ત્રીજી સારૂપ્ય મુક્તિ કહેવામાં આવે છે અને ચોથી સાલોક્યને પ્રાપ્ત થઈ જાય. આ ચાર મુક્તિ થઈ. સાયુજ્ય મુક્તિ કેવી રીતે થાય? તો આપણે સાનિધ્યમાં આવવાનું. પહેલા સાનિધ્યમાં આવવાથી આપણને શું થાય? તો કે સાયુજ્ય, એકબીજાના સાથે આપણે જોડાણ જેવું ઊભું થાય, એક રિલેશનશીપ ઊભી થાય. સાયુજ્ય પામ્યા કહેવાય. આ સાયુજ્ય ૨૧મી સદીની અંદર પામવું અઘરું છે, બહુ અઘરું છે. બધા એકબીજાથી દૂર જ ભાગે છે. ફેમિલી બધા ન્યુક્લિયસ થઈ ગયા. છૂટા પડતા જાય છે માણસો. પત્નીની પાસે પતિ માટે, પતિની પાસે પત્ની માટે, આ બે જણાના માટે બાળકો માટે, બાળકોની પાસે માતાપિતાન માટે કોઈના સમય જ નથી. એટલા બધા ખીચોખીચ કરવાના કર્મો ભરાઈ ગયા છે. બધા અતિ વ્યસ્ત, અતિ અતિ વ્યસ્ત થઈ ગયા.

તો સાયુજ્ય જેટલો પણ સમય આપણને આ સાયુજ્ય પામીએ જેનું જેનું પણ તેનો લાભ મળે છે. આ વ્યવહારિક વાત. અહીં સાયુજ્ય પામવાનો મતલબ જ્ઞાન સ્વરૂપ જે છે સ્વયં તેના સાથે સાયુજ્ય પામવાનું છે. જ્ઞાન સાથે સાયુજ્ય. જ્ઞાન સ્વરૂપ જેને પ્રાપ્ત કરી લીધું છે, જેના માંથી જ્ઞાન પ્રગટી રહ્યું છે, તેવાની સાથે સાયુજ્ય પામવું જોઈએ. સમય આપવો પડશે. લોકોને પાસે નથી.

હવ તો પછી સામિપ્ય. અતિ ઘનિષ્ઠપણું, નજીક આવવું પડશે. તો સાયુજ્ય કેવું છે? તો કે તમે ટ્રાવેલ કરીને અહીંયા સુધીને પહોંચ્યા તો તમે સાયુજ્ય માટેનો પ્રયત્ન કર્યો. હવે સાથે આવીને બેઠા એટલે સામિપ્ય ભાવ ઉત્પન્ન થશે. "અહીં બેસો," એમ કરીને તો એ સામિપ્ય ભાવ આવશે કે હવે હું જ્ઞાનની સન્મુખ થઈ ગયો છું એવું અંદરથી લાગે ત્યારે સામિપ્ય આવે છે.

હવે સારૂપ્ય. જ્ઞાનનું સ્વરૂપ શું છે? પ્રકાશ, શાંતિ, આનંદ, પૂર્ણતા. બસ, આ બધું સારૂપ્ય. ભગવાન શિવનું સ્વરૂપ શું છે? આ છે. કલ્યાણમસ્તુ. કોણ કરી શકે? કોઈ કોઈનું કલ્યાણ કેવી રીતે થાય જ્યાં સુધી એમાં શિવત્વ પ્રગટે નહીં ત્યાં સુધી. સર્વે જન સુખીનો ભવંતુ. બસ, આ અંદર રહ્યા કરતું હોય. યાદ રાખો, શિવમાં આ હોય છે. બ્રહ્મમાં કશું નથી. બ્રહ્મ અક્રિય છે. સંપૂર્ણ જ્ઞાન સાથે પૂર્ણતા છે, બધું જ છે. તો શિવ પાસેથી જ્ઞાન સંપાદન થઈ શકે છે. બ્રહ્મને માત્ર લીન થવાનું ને અનુભવ કરવાનો. બસ, બીજું કંઈ હોતું નથી બ્રહ્મ પાસે. તો બ્રહ્મનું જ્ઞાન કોણ આપી શકે? છેલ્લામાં છેલ્લી ઓથોરિટી શિવજી. અત્યારે તો કોઈકને આપણે એમ પૂછીએ કે ભાઈ આ બાજુ મને ખબર નથી આ કેવી રીતે કરવું તો કે હું તને શું કરવા કહું? કન્સલટેશન ફી માંગે, માંગે કે ના માંગે?

જ્ઞાની પાસે આવું બધું કશું હોતું નથી. જે શિવત્વ પામે છે તે બસ આપ્યા જ કરતો. એને કશું જોઈતું નથી કોઈ પાસે. એની પાસે પૂર્ણતા ઓલરેડી આવી ચૂકેલ. તમે શું આપવાના છો જે શિવ છે, શિવત્વ પામી ચૂકેલો છે, પૂર્ણતા પામી ચૂકેલો છે, પૂર્ણતાના નિરંતર અનુભવમાં છે. હવે એટલા માટે એને કીધો કે, "હે શિવ ગુરુ, જગતગુરુ." કીધું એને. છેલ્લામાં છેલ્લો ગુરુ તું કેને. તએને કીધું, કીધું કે, "ભાઈ, મને આ કરી આપો." તો સારૂપ્યતા આપશે. તો સારૂપ્યતા એટલે શું? પ્રકાશ, શાંતિ.

સંતોષ, પૂર્ણતા અને પરમ આનંદ સાથેનું જ્ઞાન, જ્ઞાનપણું, જાણપણું શું છે? સર્વ કંઈ જે છે, તે બધું બ્રહ્મ છે. તો એવું સારૂપ્ય તેને પ્રાપ્ત થશે અને છેલ્લે સાલોક્ય. જે તું છે, તે હું છું. લોક મતલબ એ જે છે તેના સાથે જમ. શિવલોક તો કે શિવલોક એટલે ત્યાં પહોંચી ગયો. શિવલોક પછી શું? તો કે બ્રહ્મલોક. તો બસ, એ બ્રહ્મમય થઈ ગયું એટલે એ ત્યાં પહોંચી ગયો એમ કહેવાનું. લોકનો કોઈ પિનકોડ નથી, પોસ્ટકોડ પણ નથી, બરાબર? કે આ છે, આ પહેલું છે, નીચેના સ્તરે છે, પણ આ બધું નથી. તો આ લોક અને અલોકની પરિકલ્પના છે. શું છે? પરિકલ્પના છે. કોઈ લોક ક્યાંય નથી અને બધું બધે જ છે. મતલબ એ કલ્પિત છે, પણ એ કલ્પિત હતું તે સાકાર થઈ ચૂક્યું છે કેટલાકના માટે. જ્ઞાની માટે નથી, કારણ કે જ્ઞાનીને સર્વત્ર શું છે? બ્રહ્મ જ દેખાય છે. એ શું પામી ગયો?

સાલોક્યને પામી ગયો.

તો આવી રીતે વેદવ્યાસજીની પ્રાર્થનાનો સ્વીકાર કર્યો ભગવાન શિવે અને ભગવતી ઉમા સહિત. જો, પરમાત્મા હંમેશા પોતાની શક્તિઓ સહિત જ હોય. દેવ-દેવર્ષીઓની સભામાં ઉપદેશ આપવા માટે ગયા અને પ્રસન્નતાપૂર્વક એક દિવ્ય આસન પર અધિષ્ઠિત થયા. દિવ્ય આસન કયું? જ્ઞાન. ત્યાં બેસો એટલે બેઠા એમ કહેવાય. શું દિવ્ય આસન છે? જ્ઞાનથી દિવ્ય કોઈ બીજું આસન નથી. કોઈ સોફાસેટ એટલો કમ્ફર્ટેબલ હોઈ શકે નહીં, જેટલા તમે જ્ઞાનમાં બેઠા હોય અને કમ્ફર્ટેબલ હોય. તો એવા દિવ્ય આસન પર તેઓ અધિષ્ઠિત થયા. અધિષ્ઠિત! કેટલો સુંદર શબ્દ છે.

ત્યાં સુખદેવ મુનિ, ભગવાન શિવ પાસેથી ભક્તિપૂર્ણ અવસ્થામાં, સત્સંગનો લાભ લઈને કૃતકૃત્ય બન્યા. પ્રણવ દીક્ષા લીધી અને પછી ફરીથી તેઓ ભગવાનને પ્રાર્થના કરવા લાગ્યા. શ્રી સુકવાચ: "દેવાદિદેવ, સર્વજ્ઞ, સચ્ચિદાનંદ લક્ષણ!" મુનિ સુખદેવજીએ નિવેદન કર્યું કે, "હે દેવોના આદિદેવ, હે સર્વજ્ઞ, હે સચ્ચિદાનંદ સ્વરૂપ, હે ઉમાપતે!" આપણે બોલો "જય સચ્ચિદાનંદ" કેવું કરીએ છીએ? કોને યાદ કરીએ છીએ? જે કલ્યાણકારી છે તેને. અને તેને સામે જોઈએ કે "તારામાં શિવત્વ પ્રગટો!" "જય સચ્ચિદાનંદ! જય સચ્ચિદાનંદ!" પ્રાર્થના કરી કે, "હે દેવોના આદિદેવ, સર્વજ્ઞ, સચ્ચિદાનંદ સ્વરૂપ, ઉમાપતે! આપ સંપૂર્ણ પ્રાણીઓ પર કૃપા કરનારા, કરુણાના ભંડાર છો. આપ મારી પર પ્રસન્ન થાઓ. આપે મારા માટે પ્રણવ સ્વરૂપ, એનાથી પર એવા પરબ્રહ્મનો ઉપદેશ આપ્યો છે. પ્રણવ સ્વરૂપનો અને પછી એનાથી પર એવા બ્રહ્મ સ્વરૂપનો ઉપદેશ, પરબ્રહ્મ સ્વરૂપનો ઉપદેશ મને આપ્યો છે.

પરંતુ હું વિશેષ રૂપે, વિશેષ રૂપે તત્વમસિ, પ્રજ્ઞાનમ બ્રહ્મ પ્રભુતિ મહાવાક્યોનું તત્વ સળંગન્યાસ ક્રમપૂર્વક સાંભળવાની ઈચ્છા રાખું છું."

"હે સદાશિવ! આ શિવ કેવો છે? સદા છે જ એમ. કૃપાપૂર્વક મારા માટે એ રહસ્યોને પ્રગટ કરો." સદાશિવ! શિવ તો હોય જ, બરાબર? પણ શિવ એટલે સૌથી મોટો, સર્વોચ્ચ. રાષ્ટ્રપતિ માનો દેશનો, જાણે કે. એટલે એનો પણ એક સમય હોય, ત્યાં સુધી એ હોય. પછી પાછો બીજા સદાશિવ બને. તો દરેક બ્રહ્માંડોમાં આવી રીતની રચનાઓ થયા જ કરતી હોય અલગ અલગ. તેથી કહેવામાં આવે છે કે તું શિવ સંકલ્પમાં, તું શિવ સંકલ્પ થા. શિવ જેવો થા, શિવત્વ પામું એવો તું સંકલ્પવાન થા. એમ કહેવા માંગતા હતા આગલા ઉપનિષદની અંદર કે જેથી કરીને તું ત્યાં પહોંચી જઈશ. ક્યાં? છેવટે તું સદાશિવ બનીશ. હવે એને સદા પણ એટલા માટે કહે છે કે દેવોના આયુષ્યની સરખામણીની અંદર બ્રહ્માજીનું, વિષ્ણુનું અને એના કરતાં પણ સદાશિવનું આયુષ્ય ઘણું, ઘણું, ઘણું લાંબું હોય છે. એટલે એને સદા કહેવામાં આવે છે, એટલા માટે.

તો, "આપ મારા માટે આ રહસ્ય કૃપા કરી અને પ્રગટ કરો."

હવે રહસ્યનું પ્રગટીકરણ થવાનું છે, તો તૈયાર થઈ જાઓ, તત્પર થઈ જાઓ. ભગવાન શિવે કીધું: "હે જ્ઞાન મુનિ, જ્ઞાનનિધિ મુનિ સુખદેવ!" શિવજી ઉદ્બોધન શું કરે છે? "એ જ્ઞાનનિધિ! જ્ઞાનનો ભંડાર તો ઓલરેડી તમે છો કે એવી રીતના તમે એવા છો. તમે અવશ્ય મહાન પ્રજ્ઞાવાન છો. તમોએ વેદોના ગૂઢ રહસ્યોના વ્યવહારિક સ્વરૂપનો પ્રશ્ન કર્યો છે." આજે પ્રશ્ન કર્યો છે એમણે, એ શું છે? વેદોના ગૂઢ રહસ્યનો વ્યવહારિક સ્વરૂપનો પ્રશ્ન કર્યો છે. તો વ્યવહારની અંદર કામ લાગે એવું છે ભાઈ આ બધું બહુ. "એટલા માટે હું તમારા માટે આ રહસ્ય ઉપનિષદ નામના ગૂઢ વિષયનું ષડ્-ન્યાસપૂર્વક વર્ણન કરું છું. તેનું અનુભૂતિજન્ય વિશેષ જ્ઞાન થઈ જવાથી સાક્ષાત્ મોક્ષ પ્રાપ્તિમાં કોઈ જ સંશય રહેતો નથી. આ જ્ઞાન પ્રાપ્ત થઈ જશે એટલે અવશ્ય તમારો મોક્ષ થઈ જ જશે."