ઉપનિષદ સિરીઝ · વિડિયો ૪૬

ॐ चैतन्यं शाश्वतं शान्तं व्योमातीतं निरञ्जनम्, नादबिन्दुकलातीतं तस्मै श्रीगुरवे नमः। હે પરબ્રહ્મ પરમાત્મા, આ અજ્ઞાનમાં તમારો પલિબત્તો ચાંપો, અજ્ઞાન સઘળું પ્રજળી ઉઠો. જય સચ્ચિદાનંદ.

આગળ વાત કરે છે કે, "ડાબા પગની એડીને યોની સ્થાન સાથે સંયુક્ત કરીને જમણો પગ ડાબા પગ ઉપર રાખવો તથા વાયુને અંદરની તરફ ખેંચીને હડપચીને હૃદયની બાજુ દબાવી યોનિસ્થાનને સંકુચિત કરીને મનની મધ્યમાં પોતાના આત્માનું ચિંતન કરવું." મનની મધ્યમાં પોતાના આત્માનું ચિંતન કરવું એટલે જ્યાં વિચારણા ચાલી રહી છે ત્યાં આત્માને વિચાર કરવાનો એમ કહેવા માંગે છે. આ ક્રિયા કરવાથી પરોક્ષ સિદ્ધિઓ પ્રાપ્ત થાય છે, પ્રત્યક્ષ સિદ્ધિઓ નહીં, પરોક્ષ સિદ્ધિઓ પ્રાપ્ત થાય છે. તમારે કંઈ કરવું ના પડે, પછી બધું થયા કરતું હોય. રિમોટથી જાણે બધું ચાલ્યા કરતું હોય ને તમારું, એવા પ્રકારનું જીવન તમારું થવા માંડે છે એમ કહે છે.

"બહારથી પ્રાણવાયુને અંદર ખેંચીને ઉદરમાં પ્રતિષ્ઠિત કરી ત્યાંથી તેને નાભીની વચ્ચે, નાકના અગ્રભાગમાં અને પગના અંગૂઠામાં મન વડે પ્રયત્નપૂર્વક ધારણ કરવું જોઈએ." ત્રણ જગ્યા બતાવી: નાભી, નાકનું ટેરવું અને પગના બે અંગૂઠા. આટલી જગ્યાએ રાખવાનું, ધારણ કરવું જોઈએ. એનાથી શું થાય છે? તો કે, "સંધ્યાકાળમાં આ ક્રિયાને સદા કરનાર સાધક યોગી સંપૂર્ણ રોગોથી મુક્ત થઈ અને શ્રમ રહિત થઈ જાય છે." એને કોઈ આશ્રમમાં જવાની જરૂર પડે? રોગ રહિત. સંસાર જ રોગ છે ભાઈ, એટલે સંસાર રોગથી પણ એ નિવૃત્ત થઈ જાય છે. એટલે સંસાર રોગમાંથી નિવૃત્ત થવાને કારણે બાકીનો કોઈ રોગ ઊભો રહેતો નથી એને, એને કશું તકલીફ થતી નથી.

"નાસિકાના અગ્રભાગ પર દ્રષ્ટિ રાખીને વાયુને વશમાં કરી શકાય છે. નાભીની વચ્ચે સ્થિર કરવાથી બધા રોગોનો નાશ થાય છે અને પગના અંગૂઠામાં સ્થિર કરવાથી શરીર હલકું પડે છે." વાયુ ત્યાં સ્થિર કરવાનું પ્રયત્નપૂર્વક. આમ જોવાનું. આપણે પોઈન્ટ ઓફ લાઈટની જે વાત કરીએ છીએ, બસ તેને જ તમે ફેરવો બધે. જો આમ કરીને આમ શરૂ કરો. હવે તેને નાભીની મધ્યમાં, પગના બંને અંગૂઠા પર અને નાસિકાગ્ર પર સ્થિર કરો. એક કે ચાર, એક કે ચાર, એક કે ચાર. ફરિયા ચાર એક થાય છે. નાસિકાગ્રહમાંથી હવે એને ધીમે ધીમે બીજી નાસિકાથી બહાર કાઢો. ચાર કા એક, ચાર કા એક, ચાર કા એક. સમજાયું? જો અહીંથી શ્વાસ લેવાનું તમે શરૂ કર્યું, આ પોઈન્ટ ઓફ લાઈટ છે, બરાબર? એને પ્રેમથી તમે લેવાનું શરૂ કર્યું એટલે ૧૨ માત્રાની અંદર તમે ખેંચીને સીધો ઉપર લીધો. આ એક અહીંયા આગળ પહોંચ્યો.

જેવો એ નાસિકાગ્ર પર એટલે અહીંયાથી એક કે ચાર એટલે એક પોઈન્ટ અહીંયા છે, બીજો પોઈન્ટ નાભીમાં છે અને બે બીજા પગની અંદર એવા એક કે ચાર થઈ ગયા બધા એક સામઠા. જુઓ, છ સેકન્ડ સુધી હવે પગના બે ખેંચીને નાભીમાં ભેગા કરો. નાભીવાળો ખેંચીને ઉપર લઈ જાવ ફરી નાસિકાગ્ર પર અને બીજા નસકોરાથી એને હવે ફરી બહાર કાઢો. એટલે ચાર કા એક કે ચાર, ચાર કા એક. આ પ્રોગ્રામ આપણે બરાબર આવી રીતના તમારે કરવાની જરૂરત પડશે. એટલે એવું કરવાથી સંપૂર્ણ રોગોથી મુક્ત અને શ્રમ રહિત થઈ જશો, શરીર હલકું પડી જશે.

"જે મનુષ્ય જીહવા દ્વારા વાયુને ખેંચીને સતત પાન કરતો રહે છે તેને શ્રમ કે દાહ થતો નથી, તેના બધા જ રોગો દૂર થઈ જાય છે." આ શીતલી પ્રાણાયામ છે. ખાલી ભાવના કરવાની છે, તમે જીભ વડે પ્રાણ ખેંચી રહ્યા છો. બસ આ રીતે સતત એનું પાન કરતા રહો. જો શરીરમાં ઠંડક થઈ જશે. ચાલુ રાખજો અત્યારે હું આગળ બોલું છું પણ તમે બધા પ્રયત્નપૂર્વક કરતા રહો. એનાથી શું? તો કે શ્રમ અને દાહ બધો ગાયબ થઈ શરીરમાં ઠંડક થવા માંડશે.

"જે બ્રાહ્મણ બંને સંધ્યાકાળે વાયુને પોતાની તરફ આકૃષ્ટ કરીને તેનું પાન કરતો રહે છે તેની વાણીમાં ત્રણ માસની અંદર કલ્યાણકારી માતા સરસ્વતી ઉત્પન્ન થાય છે." બંને સંધ્યાકાળ કઈ કઈ? વહેલી સવારે અને સાંજે. વાયુને પોતાની તરફ આકૃષ્ટ કરીને બસ આમ કરીને બેસવાનું. વાયુને તમે આકૃષ્ટ તમારી તરફ વાયુ ખેંચો અને આખા શરીરની અંદર એ વ્યાપી રહ્યો છો, બસ એ ભાવના કરો. એની વાણીમાં ત્રણ માસની અંદર માતા સરસ્વતી ઉત્પન્ન થાય છે. સમજાયું? આ પ્રમાણે છ મહિના સુધી અભ્યાસ કરવાથી સમસ્ત પ્રકારના રોગો દૂર થઈ જાય છે.

"જે વિદ્વાન પુરુષ જીહવા વડે વાયુને ગ્રહણ કરીને જીહવાના મૂળમાં રોકી રાખે છે," આ કરો છો એટલે રોકાય છે જરાક વાર, "તે અમૃતનું પાન કરે છે અને તેનું સર્વ પ્રકારે કલ્યાણ નિશ્ચિત છે."

"ઈડા નાડી દ્વારા બંને ભમરની વચ્ચે આત્મામાં આત્માને ધારણ કરી લેવાથી પુરુષ દેવોના આહારનું ભેદન કરે છે." ભગવાને એવું કહ્યું હતું કે તમે દેવોનો એમ કે ઉત્કર્ષ કરો અને દેવો તમારો ઉત્કર્ષ કરે. તો એવી રીતના પરસ્પરના સહયોગથી તમે દેવોનું મદદ કરો, દેવો તમારી મદદ. દેવો એટલે કયા? ઇન્દ્રિયોના દેવો. એને તમે દિવ્યતા અર્પો, એને તમે બધું આપો તો એ તમારે દિવ્યતા આપશે પાછી અને તમારું કલ્યાણ પણ કરશે. એમ કરતાં તમે પહોંચી જશો ત્યાં આગળ. તો એ રીતે અહીંયા આગળ કહેવા માંગે છે કે દેવોના આહારનો ભેદ કરે. દેવોનો આહાર શું છે? દેવોનો આહાર શું છે? હા, બ્રહ્મ છે. એમને બી એ જ જોવે છે, આપણને બી એ જ જોઈ છે. એટલે આપણે પછી એ લેવા માંડીએ એમની સાથે. એટલા લેવલે તો આવવું પડશે ને આપણે? એટલા દૈવિક દિવ્ય તો બનવું પડશે ને કે દેવો જે આહાર ગ્રહણ કરે છે તે તમે કરો.

હવે દેવો શું છે? તો કે ખીરને પૂરી કે ચણા પૂરી નથી ખાતા એ લોકો. આહારનો સૂક્ષ્મ ભાગ ગ્રહણ કરે છે. જેમ સુગંધ લઈ લઈએ અને બસ એટલામાં પતી જાય, એવી રીતના એ લોકો આહાર ગ્રહણ કરે છે. તો ઇન્દ્રિયોનો જે આહાર છે એ તો અતિ સૂક્ષ્મ છે દેવોનો. બાકી બધું તો પેટ ભરાય છે અને આ બધું થાય છે ને એ બધું છે. તમે સરસ મજાની આમ કોઈ ફ્રુટ ડીશ કાપીને આમ સરસ સજાઈને મૂકેલી હોય.

ને તમે ફક્ત આમ એને આમ જુઓ ને આમ બસ તમે આહાર કરી લીધો. ખરેખર તો વાસ્તવમાં એ દૈવી આહાર યોજના છે. આ માણસો પેટ ભરે છે આમ કરીને ખૂબ ખૂબ ભચળ રાક્ષસો તો કે આખી ભેંસ ચાવી જાય. એમનું જે આહારની પદ્ધતિ છે એ આવી છે. પહેલાની પદ્ધતિ આવી છે મનુષ્યોની. પીઝા ચાવે બરાબરના ઠૂસમ ઠૂસ અને દેવો આવું આહાર કરે, પંચામૃત લે પણ આમ કરીને આમ ગ્રહણ કરી લે, બસ પૂરું થઈ ગયું. એવા સૂક્ષ્મ આહારી બનવાનું છે આપણે ધીરે ધીરે ધીરે.

તો શું થશે? તો કે બધા રોગોમાંથી મુક્ત થઈ જવાય. એક એવું કહે છે કે જો ઈડા અને પીંગળા નાડીઓ દ્વારા વાયુને નાભિ સુધી ખેંચીને પેટના બંને ભાગોમાં જે મનુષ્ય એક ઘડી સુધી ચલાવતો રહે છે, એક ઘડી એટલે ૨૪ મિનિટ, બે ઘડી એટલે ૪૮ મિનિટ. બે ઘડી જંપી જાને, ૪૮ મિનિટમાં તારો સમયક થઈ જાય. બે ઘડી જંપી જાય તો સમજાયું? યસ, એક ઘડી ૨૪ મિનિટ, લગભગ ૨૪ મિનિટ જ છે. તે બધા રોગોથી મુક્ત થઈ જાય છે. એટલે શું કીધું? આવું કેટલી વખત કરવાનું? પછી હાથ બી જતો રહેશે ૪૮ મિનિટ. તો શું થશે? બધા રોગોથી મુક્ત થઈ જાય. એક ઘડી એટલે ૨૪ મિનિટ. આપણે એક મિનિટ કરવાનું છે.

જે મનુષ્ય એક મહિના સુધી ત્રણે પ્રાત: મધ્યા સાયંકાળે જીહવા દ્વારા વાયુને અંદર ખેંચીને ને ઉદરના વચલા ભાગમાં અવૃદ્ધ કરે છે, તે પણ દેવતાઓના આહારનું ભેદન કરનાર બને. આ રીતના કર્યા કરે મનુષ્ય. આહાર ત્યારે પચે છે જ્યારે એના પાચક રસ ખાધેલા પદાર્થોને ભેદવા માટે સમર્થ થાય છે. દેવતાઓના સૂક્ષ્મ આહાર મનુષ્યના પ્રભાવ ક્ષેત્રમાં રહે છે, પણ સામાન્ય લોકો તેનો ઉપયોગ કરી શકતા નથી. યોગી પોતાની ચેતનાથી તેનું ભેદન કરી તેનો લાભ મેળવવાની સ્થિતિમાં પહોંચી જાય છે. એટલે બધાને આ વાતની ખબર હોતી નથી. એ લોકો પણ કરવા સમર્થ હોય છે, પણ એમની જાણકારી ન હોવાને કારણે એ લોકો એવું કરી શકતા નથી. એક તો જાણકારી અને બીજો અભ્યાસ, બે વસ્તુઓ માંગી લે આની અંદર.

તો જે પુરુષ નિત્ય એક મુહૂરત માટે મનની સાથે વાયુને નાસિકા અગ્રના અગ્રભાગ પર ધારણ કરે છે, તેના સર્વ પ્રકારના જ્વર દૂર થઈ જાય છે. કોકને તાવ આયો હોય કે બેસી જા બસ અહીંયા આગળ જોયા કર કે ધીરે ધીરે ધીરે તો બધા પ્રકારના તાવ દૂર થઈ જશે. વિધિન પ્રકારના વિષ શાંત થઈ જશે. સેંકડો જન્મના પાપ પુણ્ય પણ નષ્ટ થઈ જાય છે. જો અહીંયા જોયા કરે ફક્ત જોવાથી સેંકડો જન્મોના પાપ પૂર્ણપણે નષ્ટ થઈ. બરાબર? પાપ પાપ છે. પાપ એટલે શું? ભૂલ જે કાંઈ થઈ તે. જે બધું ખરેખર બ્રહ્મ છે કે આત્મા છે એવું આપણે નોતું જાણ્યું, બસ એ જ એટલું જ પાપ છે. બાકી બીજું શું છે? તે દૂર થઈ જશે. એટલે કે તમે પાછા તે જગ્યાએ આવી જશો કે "હું બ્રહ્મ છું, હું બ્રહ્મ છું, હું બ્રહ્મ છું" માં આવી જશું.

આંખની પૂતળી પર સંયમ કરવાથી બધા વિષયોનું જ્ઞાન પ્રાપ્ત થાય છે. સુરજ ચાંદાના ધ્યાનમાં તમને શું કરાવ્યું? આ કીકી છે, આ સૂર્ય છે અને આ ચંદ્ર છે. એને સતત નિહાળો, નિહાળો, નિહાળો, નિહાળો. તો તમને શું કરાવ્યું કે તમારું ધ્યાન અહીં રાખો, બીજે ક્યાંય ના લઈ જશો, અહીંયા જ રાખજો, બીજે ક્યાંય ના લઈ જશો. બસ આવું કરાવતો ગયો, કરાવતો ગયો. સરવાળે શું પરિણામ આવ્યું? તમને તમારું ધ્યાન ત્યાં ચોંટી ગયું, લાગી ગયું. ધીમે ધીમે એનો અભ્યાસ વધતો ગયો, વધતો ગયો, વધતો ગયો, વધતો ગયો. શું થશે? બધા વિષયોનું જ્ઞાન પ્રગટ થવા માંડશે તમને. બધા વિષયો એટલે જેટલા જ્ઞેયો છે એ બધાનું. હવે આ બધા જ એટલા જ્ઞેયો છે તે બધા જ્ઞેયો ખરેખર વાસ્તવમાં શું છે? તો કે બ્રહ્મ છે. છેવટે ત્યાં પહોંચાડી દેશે. ખાલી બસ ત્યાં આગળે આમ આ બેની ઉપર ખ્યાલ રાખવાથી ખ્યાલ રાખવાનો છે.

આનંદમય માનો ખ્યાલ ખ્યાલ રાખવાનો છે. બસ આ બે, બીજું કંઈ નહીં.

તો આમ જોતા હોય તોય મારો ખ્યાલ ત્યાં છે ને ત્યાં જોતો હોય તોય મારો ખ્યાલ ત્યાં છે. એટલે ખ્યાલ રૂપે જો એને પકડી લીધેલું હશે બધે ગમે ત્યાં ૨૪ કલાક એ જ રીતે ચાલશે તો પણ બધા વિષયોનું જ્ઞાન થઈ જશે અને છેવટે આ બધા વિષયો એક જ છે. આ બધાની પાછળ રહેલો કોણ? તો કે આત્મા છું અને હું બ્રહ્મ જ છું એનું જ્ઞાન આવીને ઊભું જ રહી જશે.

"એ સર, સુરજ ચાંદા ધ્યાન કરીએ દિવસે આપણને આમ સુરત આવું થતું હોય એમ કરાય એવું થાય એમ સહજથી સહજતાથી સૂર્ય આપણને દેખાય."

જો આમાં શું છે? અતિસયતા નહીં કરવાની. સહજ ભાવથી કે તાણી તાણીને નહીં કરવાનું એમ કે આ સુરજ છે ને આ ચાંદો છે ને આને ગરમ કરી નાખું, આમ આમ કરીને ગરમ કરવું, આમ આમ કરીને ઠંડું કરવું એવું બધું નથી. સહજ સ્વાભાવિક સમજો પહેલા કે શું કરવાનું છે અને પછી કરજો, કોઈ વાંધો નથી.

"એટલે હું તો હવે એમ જોઉં છું આત્મસૂર્ય આત્મચંદ્ર એમ."

એ કાઢી નાખ્યું એટલે આત્મસૂર્ય છે અને આત્મચંદ્ર એટલે બે આત્મા છે અને આત્મ પ્રકાશમાં એ બંને જોઉં છું. બરાબર છે? જોવાય એટલે એ સહજતા. હા, સહજતા. ગરમ ઠંડું નીકળે. આત્મા સહજ જ હોય હંમેશા. આત્માને કશું કરવા પણું ના હોય, એને ખાલી જોવા પણું હોય, જાણવા પણું હોય ને આનંદ હોય, બીજું ત્રીજું કશું ના હોય. અને એના લીધે શું હોય? કરવા પણું ના હોય એટલે શાંતિ હોય. અને આ બધું હોય એટલે શું હોય? તો કે પ્રભુત્વ હોય, સંતોષ હોય. સંતોષ થઈ જાય એટલે પ્રભુત્વ આવી જાય. પ્રભુત્વ હોય તો જ સંતોષ રહેશે. એટલે આ પાંચ જે મુખ્ય બાબતો છે પ્રભુત્વની એ બધી જ આવી ગઈ એની અંદર.

નાસિકાના અગ્રભાગમાં ચિત્તનું સંયમ કરવાથી ઇન્દ્રલોકનું જ્ઞાન થાય. બધી જ ઇન્દ્રિયો કેમ ચાલે છે તે બધું ધીરે ધીરે ખબર પડશે. ઇન્દ્રલોકનું જ્ઞાન થાય છે એટલે નહીં કે ત્યાં કોક રાજા ઇન્દ્ર બેઠેલો છે મુગટ પહેરીને અને ત્યાં ઉર્વશીને મેનકા રંભાન બધા ફરી રહ્યા છે. એ ઇન્દ્રલોકની વાત નથી કરતા અહીંયા ગણે. ઇન્દ્રિયોના લોકની વાત કરી અને એનો રાજા જે છે તે ઇન્દ્ર એટલે કે મન. તો એના વિશેનો

સંપૂર્ણ જ્ઞાન અને કંટ્રોલ બધું તમારે પ્રાપ્ત થાય તેના નીચે ચિત્તનું સંયમ કરવાથી અગ્નિલોકનું જ્ઞાન પ્રાપ્ત થાય છે. નાસિકાના અગ્રભાગ અગ્રભાગથી નીચે, અગ્નિલોક નેત્રમાં ચિત્તનો સંયમ કરવાથી બધા લોકોનું જ્ઞાન પ્રાપ્ત થાય છે. શું થાય છે? શ્રોત્રમાં ચિત્તનું સંયમ કરવાથી યમલોકનું જ્ઞાન પ્રાપ્ત થાય છે. કક્ષ (બગલ)માં ચિત્તનું સંયમ કરવાથી રાક્ષસોના લોકોનું જ્ઞાન પ્રાપ્ત થાય છે. વાયુલોકનું જ્ઞાન પ્રાપ્ત થાય છે. ડાબા કાનથી કંઠમાં સંયમ કરવાથી ચંદ્રલોકનું જ્ઞાન પ્રાપ્ત થાય. "કેમ તમને કીધું આ બેને અહીં કંઠમાં ઉતારો? કારણ કે તમે ચંદ્રલોકને જાણશો." ડાબી આંખમાં ચિત્તનું સંયમ કરવાથી શિવલોકનું જ્ઞાન પ્રાપ્ત થાય છે. મસ્તકમાં સંયમ કરવાથી બ્રહ્મલોકનું જ્ઞાન પ્રાપ્ત થાય છે. પગના તળિયામાં સંયમ કરવાથી અતલ લોકનું જ્ઞાન પ્રાપ્ત થાય છે.

પગમાં ચિત્તનું સંયમ કરવાથી વિતલલોકનું જ્ઞાન પ્રાપ્ત થાય છે. પગના જોડોમાં ચિત્તનું ચ સંયમ કરવાથી નિતલ લોકનું જ્ઞાન પ્રાપ્ત થાય. પગની જંગા એટલે પિંડલીમાં ચિત્તનો સંયમ કરવાથી સુતલ લોકનું જ્ઞાન પ્રાપ્ત.

આ બધી અવસ્થાઓ છે. અલગ અલગ જગ્યાએ તમે કરશો એટલે તમને જે તે જગ્યાનું જ્ઞાન પ્રાપ્ત થશે. બાકી આ બધી, આ બધા લોક ત્યાં ઘરે આમ ક્યાંક ખોળવા જશો તો ક્યાં ક્યાય જડવાના નથી, કારણ કે આ બધા કેવા છે? કલ્પિત છે. સૃષ્ટિ કેવી છે? કલ્પિત છે. કોની કલ્પિત છે? પણ બ્રહ્મની કલ્પિત છે અને તે બ્રહ્મ એટલે મન તમારું. જો તમારી જ કલ્પેલી, તમારી સૃષ્ટિ, તમારી જ બનાયેલી તમે જો જો કર્યા કરો તો હવે એને પૂરેપૂરી એક વખત જાણી તો લો!

ઘૂંટણમાં, પછી ઉરું એટલે પેટમાં સંયમ કરવાથી રસાતલ લોકનું જ્ઞાન પ્રાપ્ત થાય છે. કમરમાં સંયમ કરવાથી તલાતલ લોકનું જ્ઞાન પ્રાપ્ત થાય છે. નાભીમાં ચિત્તનું સંયમ કરવાથી ભૂલોકનું જ્ઞાન પ્રાપ્ત થાય છે. ઉદરમાં ચિત્તનું સંયમ કરવાથી ભુવલોકનું જ્ઞાન પ્રાપ્ત થાય છે. હૃદયમાં ચિત્તનું સંયમ કરવાથી સ્વલોકનું જ્ઞાન પ્રાપ્ત થાય છે. હૃદયના ઉર્ધ્વ ભાગમાં ચિત્તનું નો સંયમ કરવાથી મહલોકનું જ્ઞાન પ્રાપ્ત થાય છે. કંઠમાં ચિત્તનું સંયમ કરવાથી જનલોકનું જ્ઞાન પ્રાપ્ત થાય છે. ભમરમાં ચિત્તનું સંયમ કરવાથી તપલોકનું જ્ઞાન પ્રાપ્ત થાય છે. મસ્તકમાં ચિત્તનું સંયમ કરવાથી સત્યલોકનું જ્ઞાન પ્રાપ્ત થાય.

ચિત્તનો સંયમ એટલે ત્યાં રોકી રાખવાનું, બસ! પણ ત્યાંથી જવા નહીં દેવાનું. ચિત્ત ત્યાં જ ચોંટેલું હોય એક લાંબા સમય સુધી, તેને સંયમ કહેવામાં આવે. સંયમ એટલે શું? "ખસવાનું નહીં, આવું કે તારે અહીં રહેવાનું." ધર્મ અને અધર્મમાં સંયમ કરવાથી ભૂત-ભવિષ્યનું જ્ઞાન પ્રાપ્ત થાય છે. વિભિન્ન પ્રાણીઓના અવાજમાં ચિત્તનું સંયમ કરવાથી તેની બોલીનું જ્ઞાન પ્રાપ્ત થાય છે. સંચિત કર્મમાં સંયમ કરવાથી પૂર્વ જન્મનું જ્ઞાન પ્રાપ્ત થાય છે. સંચિત કર્મો, બીજા લોકોના ચિત્તમાં સંયમ કરવાથી બીજાના ચિત્તનું જ્ઞાન પ્રાપ્ત થાય છે. શરીરના રૂપમાં સંયમ કરવાથી બીજાના જેવું રૂપ થઈ જાય છે. બળમાં સંયમ કરવાથી હનુમાન વગેરે જેવું બળ પ્રાપ્ત થાય છે. ખાલી આમ બસ બેસીને તમે શક્તિનો વિચાર કરો: શક્તિમાન, માં કાલી, માં શક્તિ, માં ભવાની. બસ, આમ એવી શક્તિ ફૂટે ધર ધડ ધ ધડ કરતી કે આમ આખા શરીરની અંદર આમ થઈ જાય.

એટલે એટલો એટલો બધો પાવર આપી દે છે.

ચંદ્રમાં, હા, હજી આગળ. સૂર્યમાં સંયમ કરવાથી સમસ્ત ભુવનોનું જ્ઞાન મળે છે. સૂર્ય છે, તો બધા ભુવનોનું જ્ઞાન આપે છે. ચંદ્રમાં સંયમ કરવાથી સમસ્ત તારામંડળોનું જ્ઞાન પ્રાપ્ત થાય છે. ધ્રુવમાં માં સંયમ કરવાથી તેની ગતિનું દર્શન થાય છે. સ્વાર્થમાં સંયમ કરવાથી પુરુષનું જ્ઞાન પ્રાપ્ત થાય છે. સ્વાર્થમાં, નાભી ચક્રમાં સંયમ કરવાથી શરીર વ્યુહનું આ શરીર કેવી રીતે બન્યું છે, શું છે, જાણવું હોય તો નાભીમાં પેસી જવું પડે. એટલે આપણે જસ્ટ આમ વિચાર કરવાનો: "શું કેવી રીતના હતું કે હું મારું સૂક્ષ્મ સ્વરૂપ ધારણ કરું છું? આ શરૂ મારું સૂક્ષ્મ બનાવી રહ્યો છું." તેને કરીને પછી આટલું બિલકુલ નાનકડું, આટલું એકદમ બનાવી અને પછી એને ધીમે રહીને ખેંચ્યું, અંદર લીધું અને પછી ધીરે ધીરે અંદર ઉતારીને પછી નાભીની અંદર લઈ જવાનું. ત્યાં એને સ્થિર કરી દેવાનું, ત્યાં એને ફેરવવું, ત્યાં એને રાખો અને ત્યાંથી તમે આખા શરીરને અંદરથી બહાર જુઓ, બસ!

અને તમને આખા શરીરનું જ્ઞાન પ્રાપ્ત થઈ જશે. એવી રીતના તો આ બધામાં બહુ ટાઈમ બગાડે છે, ભાઈ.

કંઠકૂપમાં સંયમ કરવાથી ભૂખ-તરસ સમાપ્ત થઈ જાય છે. કુર્મ નાડીમાં સંયમ કરવાથી સ્થિરતા આવે છે. તારામાં સંયમ કરવાથી સિદ્ધોના દર્શન થાય છે. શરીરના આકાશમાં સંયમ કરવાથી મનુષ્ય આકાશમાં ગમન કરવા લાગે.