નિત્ય પાઠપોથી ૧૧ and (૧૨ February ૨૦૨૫) — ૧

અનેક જન્મ સુકૃતે સુકૃતે સાધુ સંગમ. અનંત જન્મના સુકૃત્યો જ્યારે ઉત્પન્ન થયા હોય, પેલા ભેગા થઈને ફળ આપવા માટે, પરિણામ પામવા માટે મેચ્યોર થાય હોય. ઘરે પણ મેચ્યોર ના થાય તોય મેળ ના પડે. તો સુકૃતે તે સાધુ સંગમ. એ મેચ્યોરિટી આવે ત્યારે સાધુનો સંગમ થાય. સાધુ એકદમ સીધો હોય, એ પ્રકૃતિથી પર થવા માટે સંપૂર્ણપણે ના પણ થયો હોય, પણ પર થવા માટે સાધુ સંગમે સાધુનો સંગમ થાય.

"સદાચારાત્ તતઃ સત્ત્વવૃદ્ધિઃ જ્ઞાનં તતો ભવેત્." તેનાથી શું થશે? તમારો સત્ આચાર શેનાથી? સાધુના સંગથી. તમારા આચારમાં પરિવર્તન આવશે. આ આચાર ત્રણ રીતે કરે છે: મન, વાણી અને કાયાથી. તો ત્રણેયમાં પરિવર્તન થશે એટલે શું થશે? અપગ્રેડ થશે. એટલે ત્યાં આગળ અપડેટ આપે છે તમારી ઓએસની અને એ ચેન્જ મારે છે ત્યાં આગળ. એટલે સત્વગુણ, સત્વૃદ્ધિ, જ્ઞાનમ તતોપ. એનાથી સત્વૃદ્ધિ થવાના પરિણામ સ્વરૂપે જ્ઞાનનો પ્રકાશ થવાનો શરૂ થાય છે.

"જ્ઞાનાત્ મોક્ષઃ તતોઽનંતસુખપ્રાપ્તિઃ ન સંશયઃ." કેમ કે જ્ઞાન જે છે તે જ મોક્ષ છે. "સા વિદ્યાવિમુક્ત." એ જ વિદ્યા છે કે જે મુક્તિ આપે. હજી જો બંધનમાં છો તો તમે એ વિદ્યાને સંપૂર્ણપણે આત્મસાત કરી શક્યા નથી. આ એનું લેખવો જોવો છે તમારો, જેને કહેવાય કે ટેસ્ટિંગ છે, બેરોમીટર છે, જે કહો તો. "જ્ઞાનન મોક્ષ તતો અનંત સુખ પ્રાપ્તિન સંશય." જ્ઞાન પ્રાપ્ત અને જ્ઞાન જે છે તે જ મોક્ષ છે, મોક્ષ સ્વરૂપ છે. એ પ્રાપ્ત થવાથી સુખ, અનંત સુખ પ્રાપ્ત થાય.

હવે કયું જ્ઞાન? એની વાત કરે છે. દાદા કહે છે: "જે ચૈતન્ય શાશ્વત છે, શાંત છે, આકાશથી પણ પર છે, નિરંજન છે, નાદ, બિંદુ અને કલાથી પણ પર છે, એવા ચૈતન્ય સ્વરૂપને મારા નમસ્કાર." ચૈતન્ય સ્વરૂપને એને આપણે સદ્ગુરુ પણ કહી શકાય. ત્યારે મંત્ર કહે છે: "ચૈતન્યમ શાશ્વતમ શાંતમ યોમાતીતો નિરંજન, બિંદુનાદકલાતીતં તસ્મૈ શ્રી ગુરવે નમઃ."

હવે બોધ એટલે શું? તો વિદ્યા અને અવિદ્યા એના તત્વો વિશે છડાવટ. ત્યારે શિષ્ય કહે છે. શિષ્યનું નામ શું? ભારત. દરેક શિષ્યનું નામ ભારત હોય. તો અહીં સંબોધન કરી આપણે આ વાત ત્યાં પણ કરી. પ્રસાદ ભારત કહે છે: "હે ભગવાન, એકનો એક મનુષ્ય જાતિ સંસારથી બંધાય અને સંસારથી મુક્ત થવાને શું કારણ છે?" મનુષ્ય જાતિ છે, એમાં એક બંધાયેલો છે અને બીજો મુક્ત ફરે છે, તો એ કેમ? ઋષિમુનિઓ બધા મુક્ત જીવ છે. રાજા બંધાયેલો હતા. આ જોવે, તે જોવે, ફલાણું જોઈએ, ઢીંકણું જોઈએ, રાજપાટ બધું જોવે. રાજા હોય તો જ રાજ હોય, તો જ રાજા હોય. હવે એ બધું હોય એટલે એને પછી એ બધું આખો ટાઈમ ટેબલ ગોઠવાઈ જાય, સવારને આ સુધીનું આમ કરવાનું, તેમ કરવાનું, કરવાનું, થોડું કરવાનું. અને પેલો ઋષિમુનિ હોય ત્યારે કોઈની તે નિયમ એમ કાંઈ નહીં. એ બધાની પરે. એ ફરિયાદ કરે અને કોઈ અપેક્ષા નહીં.

ભિક્ષાની એક લેવલ પર પહોંચ્યા પછી તો એ ભિક્ષા લેવાય જાય. શિષ્ય હોય તો જઈ આવે. શિષ્ય જે કંઈ એને આપે એમાંથી પછી એ ગ્રાન્ટ કરે. એટલે જીવન જીવવા માટે આહારનું મહત્વ છે, પણ એ મહત્વ આવું છે કે જેની અંદર એનો સ્વાદ, એની સુગંધ, આ બધી વસ્તુઓનું કોઈ વિશેષ એની અંદર પ્રચલન નથી. એની અંદર પ્રચલન છે ફક્ત કેટલું? તો કે સમયે દેહને એનું આપી દીધું કે કાંટાથી નીચે ગયું એટલે તમારે થોડું પેટ્રોલ મય બંધ દીધું, લીટર દોઢ લીટર એટલે ચાલ્યું. કેટલા જવું છે? તો કે બસ આપણે ૮૦ કિલોમીટર જવું છે. તો કે હા, બસ આનાથી થશે. એટલે સંસારથી મુક્ત થાય છે, તો તેનું કારણ શું છે?

ત્યારે ભગવાન બોલ્યા. સીધો બોધ કોણ કરે છે? પરમાત્મા સ્વયં તમને કરે છે ને તમે ગ્રહણ કરો છો. એ ભાવથી આ વાતોને ગ્રહણ થવી જોઈ. ભગવાન બોલ્યા. પણ ભગવાન બોલ્યા છે ને તમે જો ગ્રહણ ના કરો કે આ વાતનો સ્વીકાર જ ના કરો અથવા સ્વીકાર કર્યા પછીથી પાછા તમારે જે કરવું એ કર્યા કરો તો એનો અર્થ રહેતો નથી.

ત્યારે કહે છે: "હે ભારત, જ્ઞાનમાં રત રહ્યો છું. એક સનાતન તત્વ, એક સનાતન તત્વ જ્યારે અશુદ્ધ પ્રકૃતિ રૂપ અવિદ્યાનો સંગ કરે છે, આત્મા જ્યારે પ્રકૃતિના સંગમાં પડે છે ત્યારે તે સંસારમાં રહીને શબ્દ, સ્પર્શ, રૂપ, રસ અને ગંધ પાંચ વિષયો પર અત્યંત પ્રીતિ રાખીને તેમાં મોહ પામે છે." પાંચ જગ્યાઓ થઈ ગઈ પડવાની, બરાબર? પહેલો તો પ્રકૃતિનો સંગ. પછી પાંચ જગ્યાએ પડેલો સુવાળું સુવાળું લાગે છે કે બહુ હા. તો એ પાંચ વિષયો ઉપર અત્યંત પ્રીતિ રાખીને મોહ પામે. એમાં વળી કામ, ક્રોધ, લોભ, મોહ, મદ અને મત્સર આ છ આવિર્ભાવો થાય પછી પ્રકૃતિની અંદર. તો એ મોહ મોહ પામે છે. એટલે આ છ શત્રુઓ જે છે, કોના શત્રુઓ છે? આત્મઘાતના. કોઈ વખત એવું વિચાર કર્યો કે હું મોહમાં પડ્યો છે તો મેં સુસાઈડ કર્યું. મને ક્રોધ ઉપજ્યો છે તો પછી હું એમ કે આત્મઘાત કરી રહ્યો છું એવો વિચાર પણ આપણને આવતો.

કારણ કે આપણને એ વિશેની આવી સમજણ સમજ.

હવે જ્યારે કોઈ એમ કહે તમને કે તમે કામ એટલે કોઈપણ પ્રકારની ઈચ્છા, શ્રાવણ જે કોઈ, કોઈ ક્રોધ, લોભ, મોહ, મદ અને મત્સર. એને પ્રપંચીપણું મત્સર. આને ખબર ના પડે, આને આવું નહીં કહેવાનું, પેલાને આવું નહીં કહેવાનું. અમુક વસ્તુઓ કહેવાનું આપણે નિદર્ધ કરવાનું. આ બધું મકસદમાં. એ છ શત્રુઓના સંગમાં પોતાનું આખું જીવન વ્યતીત કરે. એટલે ૨૪ કલાક આજ બધા ચાલતા હોય કષાયો. વળી રાગ, દ્વેષ, હર્ષ, શોક, માન, અપમાન, આ ફાની લાવો વગેરે દ્વંદ્વની અંદર આસક્ત થઈને તે દ્વંદ્વની અંદર ફસાઈ જાય. આ જીવનની ગૂંચામણ કેટલી છે? આ છે અને બહુ જ ક્લેરિટીથી આમ સામે મૂકી દીધી છે કે ભાઈ કામ, ક્રોધ, લોભ, મોહ, મદ, મત્સર આ જે છ છે તે તાણાઓના છે જિંદગી. જો તમે આમાં પ્રવેશ કરશો તો આમાં ગૂંચવાઈ. પછી એમાંથી તમને આગળ પહોંચવા દેતા. આ રીતે તેનું જીવન સંસારમય અને અવિદ્યામય વ્યતીત કરે છે.

હવે આવા સંસારમાં જીવવાનું પરિણામ સ્વરૂપે શું થાય છે કે એને પાછો ફરી સંસાર જ પ્રાપ્ત. કારણ કે સતત અવિદ્યામાં જીવે છે. કારણ.

કે એના શરીરમાં રહેલા, હવે જો આગળ, લોહીના કણો, જ્ઞાનતંતુઓ તેનામય બની ગયા. એને પણ એનો સંસ્કાર લાગે. જેમ અગ્નિ સામે પડ્યો હોય, આપણે સીધા નથી આપણે અગ્નિને સ્પર્શ કરવું, પણ જો અગ્નિની પાસે આપણે લોખંડની એક આપણે આમ એક પટ્ટી જેવું પણ નજીક લઈ જઈએ, અમુક ટાઈમ સુધીને રાખીએ તો એનો એક છેડો એ અગ્નિના સંગમાં જેમ ગરમી પકડવા માટે, એવી રીતે આ બધી જ વસ્તુઓ ગરમી એ જે પ્રકૃતિનું જે કાંઈ બધું ઊભું થાય છે, આ બધા એ બધી વસ્તુઓ આવી સંસ્કારી અંદર સંગ્રહાતી જેવી હોય છે. સતત એક ઈચ્છા કરી એટલે બીજી ઈચ્છા કરશે, ત્રીજી કરશે, પણ ટેવ પડતી જાય ને ધીમે ધીમે એમાંને એમાં ફસાઈ જાય. એટલે લોહીના કણો પણ એ એનામય થઈ ગયા છે. એકેએક બ્લડ કેપ્સુલની અંદર આ વસ્તુ.

હવે માસ્ટર ચોઆ (કોક સૂઇ) જ્યારે પણ કોઈ વ્યક્તિ એમ કે અણહાટેજી કરતો હોય તો એને ના પાડી દે કે તું બ્લડ ટ્રાન્સફ્યુઝન નહીં કરતો. એનું કારણ આજે ગમે તે રીતે કોક પ્રયત્ન કરજે પણ કે ટ્રાન્સફ્યુઝન ન કરવું પડે. તો પણ આપણે પછી જોયું કે ભાઈ આમાં તકલીફ વધી જાય છે. પોસિબલ એટલે કે જે બ્લડ ચઢાવવાનું હોય એનો આપણે રસ્તો એવો કાઢ્યો છે કે જે બ્લડ ચઢાવવાનું હોય એ બ્લડને આમ સામે નાખી અને બધા જ પ્રાણિક હીલરો જે કોઈ અવેલેબલ હોય, એક અથવા બધાએ ક્લીન હાર્ટ આખું મેડિટેશન કરવું. તરતને તરત અડધો કલાક તમે એમ રાખી શકો, પણ જો આખો પોણો કલાક સુધી તમે ક્લીન હાર્ટ કરવાનો પણ તમારી પાસે સમય છે, તો તમે અગાઉ કરેલા ક્લીન હાર્ટ મેડિટેશનો છે એ બધાને તમે યાદ કરીને એક શોર્ટ એમ કે મેડિટેશન કરીને એ ભાવના તમે અંદર આપો. એના બ્લડ સેલ જે કાંઈ છે તેની અંદર આ બધી વસ્તુઓ જાવ.

તો એ કરુણાના આશીર્વાદ, સુખ અને શાંતિના આશીર્વાદ અને તમામ પ્રકારની એમ કે તકલીફો દૂર થઈ જાય તે માટેની શક્તિ બધું જ આપણે એને શ્રીનાથની અંદર આપતા. તો એ ભાવના આપતા. એ ભાવના એ ભાવ છે ને એ જ સત્તા છે. બધા લોકો ઈશ્વરીય સત્તા જે કહે છે, તો દરેક ઈશ્વરીય સત્તામાં કયા છે? તો કે ભાવ સત્તા. આ ભાવ નામની સત્તા સર્વોપરી છે. એનાથી ઉપર બીજી કોઈ સત્તા.

હવે જેનો જેટલો સર્વોચ્ચ અને શુદ્ધ ભાવ હોય એ સૌથી પાવરફુલ ફળ. સૌથી પાવરફુલ ઈશ્વરનો ભાવ છે તે પણ અશુદ્ધ છે. એને તો સૃષ્ટિનું સર્જન કરવાનું છે એટલે અમુક વિકારીપણું તો એને લાવીને પછી સૃષ્ટિનું સર્જન કરવાનું છે. તો એને તો ઈશ્વરને પોતાની સૃષ્ટિ માટેનો પણ એક ભાવ છે કે આ મારું સંતાન છે, મારું બાળક છે. પરમાત્માને કોઈ ભાવ નથી, કોઈ અભાવ નથી. એ સંપૂર્ણ સત્સંગ એ કયા ભાવમાં રહે કે હું બ્રહ્મ છું. બસ આ એક જ ભાવમાં છે. અને આ ભાવ સર્વોચ્ચ ભાવ એટલા માટે કહેવાય, એટલા માટે કહેવામાં આવે છે કે હું બ્રહ્મ છું, હું આત્મા છું, હું પરમાત્મા છું, પરમાત્મા સાથે એકરૂપ છું. એ ભાવની અંદર તમે ક્ષણભર બેસી રહો તો અનંત પાપોનો ક્ષય થઈ. આપણે પાપને જુદી રીતે પછી જોઈશું, પણ એ ક્ષય થઈ જાય એટલે કે નિવૃત્ત થઈ જાય. તો પોતાના તમામ કર્મોમાંથી એ વખતે એવા મુક્ત થવા માટે.

હવે નિયમ એવો છે કે આટલી જગ્યા છે, આની ઉપર જો કાંઈક વસ્તુ પડેલી હશે, એની ઉપર જો મારે મૂકવી હોય તો મારે ઉપર મૂકવી પડશે, બરાબર? અથવા તો પછી એ વસ્તુને ખસેડીને પછી મારે મૂકવી પડે. હવે ઉપર મૂકવામાં ભયસ્થાન એ છે કે એક લેવલ સુધી જ તમે મૂકી શકો, પછી તો પડી જાય. અમુકથી વધારે ભાર કરો તો એ મૂળ જે આધાર છે એ પણ તૂટી તૂટી અતિશય ભારપૂર્વક આપણે કરીએ. એટલે ઘણી વખતે સંબંધોની અંદર આપણે અતિશય ભારપૂર્વક જો કોઈકને કોઈક વસ્તુ આપીએ છીએ ને, સંભાવના હોય તો પણ સંબંધ તોડી નાખે. એનું કારણ આવું થાય કે તમે તો એને સંભાવનાપૂર્વક આપ્યું, પણ એના માટે એ અસહ્ય છે. એટલું બધું પ્રેશર એ સહન કરી શકે એવું એટલે પછી આઘોપાછો ફર્યા કરે. સભાન નથી. આખો દાડો આત્માની વાતો કરે. કોઈ દાડો જોક્સ તો કહેતા જ નથી. એટલે તકલીફ પછી આગા ફરેલો કોઈ આવીને વાતો કરે કે ભાઈ આ મને નોકરી મળી, મને આટલો પગાર થયો, આમ થયું, તેમ થયું.

બહુ સારું થયું, બહુ સારું થયું. તો અમુક સમય સુધી તમે એને ઉત્તેજન આપો કે ભાઈ તારા જીવનમાં તું આગળ વધ. આ બધું એ લેવલે પહોંચ્યા પછી તમે "બહુ સારું થયું, બહુ સારું થયું" જો આપ્યા કરો એને પોષણ, એને પોઈઝન થવા પડે. પોઈઝન ઇન ધ સેન્સ કે કેવું? એને એની ટેવ પડી જાય છે અને એ પછી આગળ આગળ વધતો સંસાર વ્યવહારની અંદર જ રહે છે. અધ્યાત્માની અંદર આગળ છે તો અટકી જાય.

હવે કે મારી તો સારી નોકરી થઈ ગઈ, બહુ મસ્ત પગાર થઈ ગયો છે, ગાડી આવી ગઈ છે, રૂપાળી બૈરી છે, બે છોકરા છે અને બસ બહુ સારા સંબંધો છે. એટલે હવે હું સિંગાપુર જઈશ, પણ ત્યાંથી આવીને હોંગકોંગ જઈશ, ત્યાંથી આવીને અમેરિકા જઈશ, પાછો નોકરી કરીશ. થોડા દાણા પછી ત્રણ મહિના પછી હું આમ જઈશ. આ એના જીવનના તાણા થઈ ગયા. રાગદ્વેષ વાળા જે કાંઈ હોય એના વાલા છે. પાછો એરપોર્ટ પર એની પેલી સૂટકેસ ખોવાઈ જાય એટલે ક્રોધમાં આવે. એ બધું થાય. ટૂંકમાં એ ભાવ જે છે એ નીચેના સ્તરનો ભાવ. તો કયા લેવલનો માણસ છે એને એ ભાવ આપશો તો એ સહન કરી શકશે. એકદમ કોઈકને તમે જઈને કે "બેસી જા અહીંયા, તને આત્માનો ઉપદેશ કરું." તમે જાણી લીધું, આત્માના ગુણો જાણી લીધા, બધું તમે અનુભવ કરવા માટે હવે કોકને કહો તો પેલાને અસહ્ય થઈ જાય. ઊભો થઈને ભાગી જાય. તમારી આંખો બંધ હોય એને મારે જો.

એટલે લોહીના કણોની અંદર આ સંસ્કારો આવી રીતના પેસે છે. જેમ કે અગ્નિની પાસે તમે લોખંડ લઈ જાવ અને જેમ એ અગ્નિની ગરમીની જેમ ટ્રાન્સપરન્સ થાય છે, એવી રીતે આ બધા સંસ્કારો, ભાવો જે કાંઈ છે તે બધાનું તમારી અંદર ટ્રાન્સફરન્સ થઈ રહ્યું છે. દિવસ રાત સંઘના લીધે. સંઘના આનો ખ્યાલ નથી કે કેટલું આપણે હિતકારી છે, કેટલું આપણા માટે યોગ્ય છે, એટલો જ અને

એવો સંગ કરવો. બાકીના સમયની અંદર આપણે એનાથી એક્સિલરેટર જે આપીએ ને, નંબરી ક્લચ કરી દેવું પડે છે કે, "ભાઈ, સંગથી મુક્ત થવું પડે." કે, "ભાઈ, પંદર મિનિટ હું જરા ઓછું કરીને આપણે રૂમમાં પેસી જાવ." પણ એ ફિઝિકલ ડિસ્ટન્સ આપણે ઊભું કરીએ. અહીં બાજુમાં અડધો કલાક બેઠો હોય, એને જે કહેવું હોય એ કોઈ કે બોલે ભલે, પણ આપણે એના સાથે જોડાવાનું નહીં. કે એના સાથે એ જે કંઈ કહેવા માંગે છે કે જે કંઈ કહે છે, એના ભાવોને કે એ જે શબ્દો છે કે એ શબ્દોની જે શક્તિઓ છે તમારી પર આમ પ્રોજેક્ટ પાડીંગ થતી હોય, એને કંઈ ગ્રહણ કરવાની એક જાતનું આમ જાણે શીલ્ડ કરી દીધું હોય એવી રીતનું રાખો. કશું ખાલી મનમાં એટલું એક વખત બોલોને તો પણ તમે એનાથી મુક્ત રહીશ અને બીજી સેકન્ડે પાછા આત્મભાવમાં જતા રહ્યો. "હું આત્મા પુણ્યનું, હું આત્મા છું." એટલે હું ટંકોત કે છું અને ટંકોત કે છું એટલે આ કશું જ મારામાં પેસતું, પ્રવેશતું કે મને સ્પર્શ કરતું, કે ચોંટતું કે બંધન કરતા ન ચૂક્યું, આ ભાવ સાથે.

તો સંગ કોનો કરું એ મહત્વની બાબત છે અને કેટલો સમય કરવો એ પણ એક બહુ અગત્યની.

એના પરિણામ સ્વરૂપે લોભ, લાલચ, તૃષ્ણા વગેરે દીને દીને વધતી જાય, ખૂબ વધતી. કારણ કે ગરમ હોય પણ ત્યાંને ત્યાં નજીકમાં જ છે, નજીકમાં જ છે એટલે પછી ગરમી તો આયા જ કરવાનીને. એ પ્રમાણે એમનામાં એ વધતું જાય અને એનું અંતઃકરણ જે છે તે એનાથી ભરાઈ જાય સંપૂર્ણપણ. આખો દિવસ એ સંસાર ભાવ હોય એટલે એ પ્રકૃતિની આખી જે આખી રચના આવી રીતના એની અંદર થતી જાય છે. એ એનું પૂર્યાષ્ટક અંદર બનાવતી જાય છે અને એ પાછું એના પાછળના જન્મને, એના પાછળના જન્મનું એ કારણ બની જશે. તો આવી રીતે એને પુણ્યાશક આખું એક ઊભું થયું.

એટલે દાદા કહેતા હતા કે, "અંતરના આશયમાં શું? તમારો અંતરનો આશય અંતઃકરણની અંદર શું છે? સદભાવના છે દરેક માટે?" તો કે, "ઓકે, વેલીડ છે." પણ "આ માણસ આવો છે ને, આ આવો છે ને, આ આવો છે ને," એવા જ બૂચપાડાઓની અંદર જો સતત માણસ જીવીએ જતો હોય તો એનું અંતકરણ કેવું છે? અશુદ્ધ છે, મેલું છે, પ્રકૃતિના ગુણો વડે રંગાયેલું છે, પ્રકૃતિના દોષો વડે રંગાયેલું. એટલે એ વસ્તુઓ રાગ, દ્વેષ, લોભ, લાલચ આ બધી વસ્તુઓ પેદા કરે છે. એટલે એનો પછી હૃદયમાં કાયમ માટે વાસ થઈ જાય છે.

એટલે એક સમય પછી તમે કોઈપણ આવી વ્યક્તિને સામે જુવો તો તમને ખ્યાલ આવે કે આમનો ઉપયોગ છે. કેમ? તો કે, કેમ દરેક વસ્તુનો એને લોભ જ હોય. એ ધીમે ધીમે ધીમે ધીમે એના મન, વચન, કાયાના જે ચેષ્ટાઓ છે, એનું આચરણ છે ને, ત્રણ રીતે હોય: મન, વચન, કાયા. એને આચરણની અંદર જ નજો લોભ ટપકતું દેખાય, ખબર જ પડી જાય કે આ લોભીયો થઈ ગયો કે આ કામી થઈ ગયો છે કે પેલો ક્રોધી થઈ ગયો. દરેક વસ્તુમાં ક્રોધ આયા જ કરે, આયા જ કરે, આયા જ. પોતાની ઉપર એ ક્રોધ આયમાન પોતાની ઉપરે હોય. ચાદ ઉપર બહુ ગુસ્સો કરે, એટલો બધો ગુસ્સો કરે ને, ઠોકરો વાગે ત્યાં સુધી હમજણ ના પડે એના અંદર. ઠોકરો વાગે પછી સંજોગોની ઠોકરો વાગે તાય હમજણ ના પડે. તો પછી બહાર ઠોકર વાગે, પછી ધડામ દઈને પડે આમ અને વગાડે તોય ભાનમાં ના આવે કે, "હું આત્મા છું." ઈજા કોને થઈ? પ્રકૃતિ દેહને થઈ, મનને થઈ.

સદા ભોગવવાની આવીને પડ્યો તો હાળકા ભાગ્યા તો ડોક્ટર પાસે જવું પડે, છ મહિના પૂલો લટકાઈ રાખે, કઈ ઓપરેશન રેવા. આ બધા ખેલ પછી આવે. પણ મૂળ શું હતું આ બધાની પાછળ? તો કે, એનું અંતઃકરણ અશુદ્ધિથી ફરે. સમજાય છે?

કોઈ રોગ નહી દુનિયામાં, કોઈ અકસ્માત નથી, કશું નથી. અંતઃકરણની અશુદ્ધિઓ જ આપણને આપણી સામે આવીને ઊભી રે અને એ જ આપણને નડે છે સતત. વારે વારે આપણે એમ બોલીએ કે, "આને મને આમ કર્યું, આને આમ કરી." વાતો કરી એટલો સમય પણ પાછું આપણે એને લાઈએ છીએ. એની જ્યારે વાત કરીએ છીએ તે વખતે અંતઃકરણની હસ સુધીમાં આપણે વધારો કરીએ. એટલા માટે કીધું કે આ કર્યું. હવે એનો પશ્ચાતાપ કરી લેતું આ ક્ષણે અને હંમેશ માટે પછી પાછો એને તું શુદ્ધતમ સ્વરૂપમાં જો. એ જોવાનું ઝૂકી ગયો તો પેલું ત્યાં પડ્યું રહેશે કા તો સાફ થયું રહેશે. બસ એટલો જ ફાયદો રહેશે અંતઃકરણની શુદ્ધિ. પણ ના, એને શો શુદ્ધ આત્મા સ્વરૂપે જોવો, જાણવો જરૂરી છે. અને એ સમજણ હોવી જોઈએ કે આ એની પ્રકૃતિ હતી પણ આ એના સંજોગો હતા, એ બેમાં આ વસ્તુ ઊભી થયેલી હતી. એની સાથે એના આત્માને તો કોઈ લેવા દેવા.

એ તો પ્યોરસ પ્યોર ફોર્મમાં જ છે, કૃષ્ણ ભગવાન જેવો છે કે શિવ જેવો છે. એ ભાવના ભાવવી બહુ જ બહુ જ જરૂરી, ત્યારે જ વ્યક્તિ મુક્ત થાય છે.

એમાં જીવ અને સ્વરૂપમાં હોય ને એટલે મુક્તિમાં હોય. સ્વરૂપ ચૂક્યો અને નીચે આયો કે કંઈક બીજા સંગમાં પડ્યો ને, કોઈપણ સંગમાં, કોઈપણ સંગમાં. તો એને એટલે કીધું કે સૌથી સારામાં સારો સત્સંગ એ સ્વરૂપનો સત્સંગ છે. એકલા બેસીને તમે અંદર સ્વરૂપને જાણી લીધું છે. હવે પછી એના અંદર તમે એનાથી ઉતરતી કક્ષાનો સંગ કયો છે? તો કે, કોઈક તમને દેહ રૂપે કોઈ ટીચર, ગુરુ, કોઈ પણ તમને કહે છે તો એનો શબ્દ. એનાથી નીચેનો તો કે, શાસ્ત્રોનો, પુસ્તકોનો સંગ. એનાથી નીચેનો તો કે, સાંભળો છો એનો સંસ. કોઈ પણ એ બોલનારના બધા ગુણો અવગુણો સહિતનો.

હવે એમાં એક બીજું આયામ એવું ગોઠવાય કે તમે બોલનારના પ્રાકૃતિક જે વિભાગ છે એની સંપૂર્ણ બાદબાકી કરી દો. તમે એના આવતા શબ્દોને બ્રહ્મ સ્વરૂપ, બ્રહ્મ વાક્ય તરીકે નો સ્વીકાર કરી. બીજું કાઈ ની નિર્ભેર બ્રહ્મ સ્વરૂપ છે અને એ બ્રહ્મ વાક્યો જ બોલી રહ્યા. એવી રીતે જ્યારે એનું ગ્રહણ કરવામાં આવે છે ત્યારે, ત્યારે તમે મુક્ત કરશો. અને એ આત્માને પોષણ આપે છે, તમારી પ્રજ્ઞાને પોષિત કરે અને ઉભી કરે વધારે સારી. એટલે મરણ સમયે પણ તે વાસનાઓ, ઈચ્છાઓ, ભાવનાઓ સહિત એનો પ્રાણ ચાલ્યો જાય છે. એટલા માટે એને પછી એ બાકી રહેલું હોય એ પાછું બધું ફરી ભોગવવા માટે થઈને એ જે...

તે જગ્યાએ જવું પડે અને જેવા જેવા એવા કર્મ, પુણ્ય કે પાપ તેણે કર્યા હોય, તે તે પ્રમાણે તેનેચો લક્ષમાં યોનિઓમાં પુનઃ પુનઃ ફર્યા કરવું પડે છે. તમે જ જેના માટે એલિજીબલ થાવ છો, એ યોનિમાં તમારે જવું પડે.

હવે આ બધાયની લાયકાતો શું છે? બધું છે જ લખેલું શાસ્ત્રની અંદર. શું? તો આ બધી લાયક ાતો છે, પણ મનુષ્ય દેહમાં જન્મ લેવાની લાયકાતો સર્વોચ્ચ તમારી પાસે ઘણું બધું માંગી. એટલે તે પ્રમાણે તેને આ યોનિઓમાં ફરવું પડે અને જન્મ અને મરણને પ્રાપ્ત થયા કરવું પડે છે.

આ ચક્ર છે આખું. એ જન્મ્યો અને મરણ. અહીંથી જન્મ્યો ત્યાં મરવું, પાછો ફરી જન્મ્યો ત્યાં મરણ, ફરી જન્મો ત્યાં મરે. તો આ સંસાર ભ્રમણ આવી રીતે ભક્ત કર્યા. જન્મ થયા પછી સુખ અને દુઃખોને પ્રાપ્ત કરતા હોય.

30% સુખ અને 70% મહાદુઃખ એનું મિક્સચર કરેલું હોય. હવે એ મિક્સચર પાછું બેભા બે ભાભરું હોય. બે ભાભરું એટલે થાઈન પાવડર ટાઈપનું નથી, બધું જ એવું નથી. એટલે ક્યાંક જો દુખડો ગાંગડો આવી જાય, કઠી જાય તો વખતે કાલ સુખ. મોટા ભાગે કેવું છે કે સુખને સારીને કરે એટલે આમ સ્મૂથ હોય. એ કાળ ક્યારે જતો રહે છે તેની ખબર જ પડતી નથી.

સુખ ની આવે તો સુખનો કાળ હંમેશા તમને અલ્પ જ લાગે, પણ દુઃખનો કાળ તમારે વેદનીય કરવો છે. એટલે મનમાં એ વધારેમાં વધારે જ લાગતો. એટલે એમ લાગે કે જીવનમાં 70% દુઃખ છે, પણ 30% સુખ છે. ઘણાને તો 10% હોય, ઘણાને 5%. આ મિશ્ર પાછું છે ને, તો એના પેલા એના પ્રમાણે બદલાતું હોય. એની પ્રોપર્ટી બને ને, એના ભાવ પ્રમાણેની પ્રોપર્ટી બને.

આ બધી વસ્તુઓ હતી. એટલે ભગવાનની ની આ ભાવ કેમિસ્ટ્રી છે ને, બહુ જોરદાર છે. અને એ કામ બધું એમણે ઈશ્વરને આપી દીધું છે: "તું આ બધી વ્યવસ્થા રાખ અને તારા કામમાં હું વાત ની કરું. તારા કામમાં વાત ની પણ આ વ્યવસ્થા ઓર્ડર છે, એ પ્રમાણે તારે બધું કર." એટલે ઈશ્વર આ બધી વ્યવસ્થા કર.

ઈશ્વરનો પ્રધાન છે એ પ્રકૃતિ. મિનિસ્ટર તો જોઈએ જ ને! ઈશ્વર સર્વોપરી છે સૃષ્ટિની અંદર, આપણે કહીએ. પણ એને પાછો એક મિનિસ્ટર જોયું છે ને આ બધું એડમિનિસ્ટ્રેશન કરવા? એ કોણ? કે પ્રકૃતિ, કુદરત.

એટલે અંદર જ અને બહાર જ બે જગ્યાએ. એટલે એટલે ત્રિવિધ તાપોમાં બળ્યા કરે: આધિ, વ્યાધિ ને ઉપાધિ. બહારથી આવે, માથી પેદા થાય અને ચારે બાજુથી હેરાન કરે: આદિ, વ્યાધિ અને ઉપાવ.

કોઈ દેવનો દોષ થઈ જાય, બધી આદિ. પછી વ્યાધિ શરીરની અંદર, મનની અંદર જે કઈ કઈને ઉભા થાય છે તે. અને ઉપવા અને ધાતુ એકદમ કઈક પડી જાય એટલે બધા જાતના અકસ્માત, બધા ઉપમા.

પછી કોક તમને પીએચડી ડિકલેટ કરતો હોય, એનું પાટી એ પહોંચી ગયા. તમારે આ નથી આટલું કરવું પડશે. એની હંમેશા તમે એક ઉપાધિમાં પહોંચો એટલે એની હાથ જવાબદારીઓ હોય ને હોય. એ અદા ના કરવો એટલે વળી પાછું ચાલ્યું.

એટલે જન્મ થયા પછી સુખ અને દુઃખોને પ્રાપ્ત થયા કરવું પડે છે અને ક્રિમિ તાપોમાં પડ્યા કરવું પડે. પરંતુ તેમાંથી છૂટવાનો એનો આરો આવતો નથી. એને ક્યારેય પરમ વિશ્રાંતિનો લાભ પ્રાપ્ત થતો નથી. રાતે ઊંઘે આવે કે ના બી આવે, એવું બધું થયા કરે. આ રીતે આ જીવ જે છે, એ અવિદ્યાને પ્રાપ્ત થયેલો કહેવાય છે.

સંસારમાં બંધાયેલા રહેવું એ જ એની અવિદ્યા છે. સંસાર ભાવમાં જ હોય અને એનાથી એ બંધાયેલો છે. "મારે તો આઠ વાગ્યે આમ કરવું પડે, નવ વાગ્યે તો આમ કરવું પડે. મારે તો અહીંયા બેસવું પડે." બધી કેટલી બધી બિલીફોના આતે બધું બધું બહુ ઊભું કરીને મઈ ગયો. એટલે એને જીવ કોટિ કહેવામાં આવે છે.

તો આ જીવ કોટિની વાત. હવે ઈશ્વર કોટિની વાત કરીએ. તો ઈશ્વર કોટિના ઈશ્વર એ શુદ્ધ માયામાં બંધાયેલા. એથી બ્રહ્મા, વિષ્ણુ, મહેશ જગતની ઉત્પત્તિ, સ્થિતિ અને પ્રલય આદી ત્રણ કામો કર્યા કરે: સૃષ્ટિ સર્જન, પાલન અને વિનાશ. આ ત્રણ બાબતોમાં એમની આસક્તિ હોય, બીજું કશું નહીં.

એ કેવી રીતે હોય કે, "ભાઈ, હું જનરલ મેનેજર બની ગયો છું, તો મારી મારી અમુક જવાબદારીઓ. મારે આટલું તો કરવું જ પડશે. મારે આમ જ કરવાની." એ જેમ ઊભું થાય છે ને એક જનરલ મેનેજર, એ પ્રમાણે ઈશ્વર કોટીમાં જ્યારે વ્યક્તિ કોઈ બીંગ ત્યાં પહોંચે, ઈશ્વર કોટીની અંદર, ત્યારે એને એવું હોય કે મારે સૃષ્ટિ સર્જન, પાલન અને વિનાશના કાર્યો કરવાના.

તો બ્રહ્માજીને સર્જન કર્યા કરવાનું, પેલાને પાલન કરવાનું અને પેલાને મહેશ શિવજીને વિનાશ કરવાનું. આ ત્રણ કામ આપેલા હોય. એ પ્રમાણે સતત એમનું બધું ચાલ્યા જ ચાલતું હોય. અને એને પ્રાધાન્ય આપીને કોક કાકા ભતરીજાને કે, "ચાલ, તારા થોડો ફાયદો કરી આપું," એવું એ કરતા હોતા ચોક્કસ નિયમોના આપી.

પછી કોકે અરજી કરી હોય વિષ્ણુ સહસ્ત્રનામ રોજ કરી કરીને, તો ભગવાન એને એ સહસ્ત્રનામ કેટલો સમય, એને કેટલા કેવા ભાવથી કર્યા, એનો એને બેનિફિટ આપી શકે. આ કર્મફળ આપવાની સત્તા એમને વિષ્ણુ ભગવાનની અંદર નિહિત હોય.

જેમ એક જનરલ મેનેજરના હોય ને કે, "ભાઈ, એમે અમુક લાયકાતો, અમુક કામ કરેલું હોય તો તમને અમુક ઓવરટાઈમ આપી શકો." બસ, એક્ઝેટલી એવી રીતે એ આપી છે. એવી રીતે બ્રહ્માજી સર્જનની શક્તિઓ બધી છે. તો એને જો બ્રહ્મશક્તિના સાથેનું બધું જો કઈ કઈ કરેલું હોય, તો એના પ્રમાણમાં એને અમુક પ્રકારની ક્રિએટિવિટીઓ આપેલી.

જીવ માત્રમાં ક્રિએટિવિટી હોય તો ખરી જ, પણ એનો ઉપયોગ કરે કે ના હોય. કોઈ ઘર બનાવે, કોઈ મકાન બનાવે, કોઈ કઈ કરે, કોઈ બાગ બનાવે, કઈક કરે. તો સર્જનની શક્તિ તો આજીવિકાને બધું એની અંદર આવી ગયું. કામ કરવાનું જે કાઈ છે તે. પણ એના ભાવ કેવા છે, એના પ્રમાણમાં એને.

એવી જ રીતે વિસર્જનની શક્તિ છે. આપણે વિનાશ કરીએ છીએ, પણ વાસ્તવમાં એ વિસર્જન છે કે જે સર્જન થયેલું છે તેનું તમે વિસર્જન કરો છો. એ કામ આપેલું શિવજીનું. હવે વિસર્જન શેનાથી થાય? તો કે જ્ઞાનથી થાય. એક ભાઈ આયો, આવીને તમને એક વાત કરી તો તમને...

એને વધારાની માહિતી આપી કે ફલાણા ફલાણા ભાઈ જે હતા તે આવા નહીં, એ આવા હતા. તેમણે આવું આવું આવું કર્યું અને એટલા માટે તેમને આવું આવું આવું થયું. તો એ માહિતી તમને પણ એ માહિતીના આધારે તમારા ભાવમાં પરિવર્તન આવશે. પાછો એ ભાઈ પ્રત્યે ફરી પાછો તમારા સામે આવશે, મળશે તો તમને જે એના પ્રત્યેનો થોડો દ્વેષ ઉત્પન્ન થયો હોય, તેની અંદર ઘટાડો થઈ તમે કદાચ એની સાથે બહુ ઉબળકાભેર વાત ના કરો પણ સારી રીતે તો કરશો જ. તો આટલો ફેર પડતો.

તો આ બધું જ આવી ભાવના ધારણ થાય. એટલે કીધું કે ઉચ્ચ ભાવનાઓ પામો. તો બ્રહ્મા, વિષ્ણુ અને મહેશ પણ ઈશ્વર કોટિમાં આવે છે. ઈશ્વર કોટિના જીવો છે, એ પણ આપણી જેમ છે, પણ "ઓન વેરી લાર્જ સ્કેલ" એ લોકોને આપેલું. એટલે એમના દેહ પણ એટલા જ પાવરફુલ છે અને એમના મન પણ એટલા જ પાવરફુલ છે. એમના ચિત્ત પણ એટલા જ પાવરફુલ છે અને એટલે એ એટલા બધા પાવરફુલ આપણી કક્ષામાં લાગે છે. જેમ એક નાનકડું કોઈ જીવ હોય અહીંયા અને એની સામે મનુષ્યની જેમ તુલના કરીએ, આપણે એટલો ફરક પડે. એટલે ઈશ્વર કોટિના છે, એટલે એ બધા આ કાર્યો કર્યા કરે.

અને એમને પણ આયુષ્ય ગણતરી પ્રમાણે તેમને તેમના દેવ કોટિના વર્ષોનો ઉત્પત્તિ ધર્મ લાગુ પડી જાય. એટલે શિવજીની ઉપર પ્રાગટ્ય થાય અને પછી એ જાય. જોતા ગયા પછી પાછા બીજા શીખવા એની જગ્યાએ એક જનરલ મેનેજરની નોકરી કેટલી? 35, 40, 45, 50? આપણે જેમ હોય છે એવી રીતે. તો અમુક કાળ સુધી કાળગણના છે એ બધી શાસ્ત્રમાં લખેલી જ છે કે ભાઈ, એક મનુષ્યના 100 વર્ષ એટલે એમ કે પ્રમાદીનો એક દિવસ. એ જ રીતના કરીને બધું આખું આપેલું જ છે, બધું ગણતરી. પણ એમને પણ દેવ કોટિના વર્ષો લાગુ પડી જાય. એટલે કેસ વેસુ પસાર થઈ જાય ત્યાં સુધી એક શિવ હોય તે પોતાના સ્થાન પર હોય. પણ જેમાં એ "એક્સ" પૂરા થયા, અહીંયાથી આને જવાનું થયું, કોઈક બીજો આવીને બેઠો જ હોય. કારણ કે તે દરમિયાન પાછા આટલા બધા સંસાર બ્રહ્માંડની અંદર કોઈ કેવી ભાવના કરી? "શિવોહમ, શિવોહમ, શિવો, શિવ!" એટલે આ જે એને ગા ગા કર્યું હોય, એમાં તન્મય થયો હોય, કંઈ કર્યું હોય, કંઈ કર્યું, આ જ વસ્તુ એને આગળ ઉપર લઈ જઈને એને શિવ બનાવે.

એટલે અત્યારે પણ જે કોઈ આ સૃષ્ટિના શિવજી હશે, તેમને આવું બહુ ટાઈમ પહેલા આવું કરેલું હોય, જે એમને લાયક બનાવે છે કે ત્યાં આગળ શિવજી તરીકે આવશે. તો પછી બ્રહ્મ એ ક્યારે થશે? એ સતત અત્યારે બ્રહ્મ સ્વરૂપના ચિંતનમાં અને આનું સર જે કંઈ આપણું સૃષ્ટિનું કાર્ય હોય, એમને કરવું પડતું હોય. એ નોકરી તો એમણે કરવી પડે. આ એમની નોકરી છે. ઓકે, આ એમની નોકરી છે અને એ પોતે બ્રહ્મ સ્વરૂપ પોતે નિરંતર એમાં રહે છે.

હવે જ્યારે એ સ્વરૂપનો એમને લય કરવાનો સમય થયો, જેમ કે વિષ્ણુ ભગવાનના એમ કે 100 અવતાર થઈ ગયા કે હજાર અવતાર થઈ ગયા અને આ જે શિવ છે તેને જવાનો સમય થયો, ત્યારે તે બ્રહ્મની અંદર સીધા જ મળત. પણ એમાં એક ઓપ્શન છે પાછો. વાત, સીધેસીધા થવું છે? એ મનુષ્ય દેહમાં આવી અને પછી આ બધું કરીને પાછું એમને જવું છે? એ ઓપ્શન આપણા પાસે હોય છે. એટલા માટે ઘણી વખત એવું કહે છે કે કેટલાક આવા દેવ કોટિના જીવ હોય, એ લોકો પણ મનુષ્ય દેહમાં આવે, મનુષ્ય દેહ ધારણ કરે અને એ ધારણ કરીને પોતાની આસપડોસના જે કોઈ હોય તે બધાને પોતાના સાનિધ્યનો લાભ આપે. જેમ પેલો અગ્નિનો સ્પર્શ થવાથી જેમ એ થાય, એવી એમનામાં પ્રખર બ્રહ્મરતા ઓલરેડી હોય જ, કારણ કે એમને ત્યાં સુધી કરે. પણ એ પોતે એમાં વરત રહે અને બીજાને એનો બેનિફિટ આપેલો. તો ત્યાં આવે છે જગત કલ્યાણ.

એટલે તમે ઈશ્વર સ્વરૂપે હોવા છતાં પણ જો જગતનું કલ્યાણ થાઓ કે આ જીવોનું કલ્યાણ થાઓ એવું કોઈ ભાવનાઓ તમને કરેલી હોય, તો શક્ય છે કે તમારા માટે પણ આ રસ્તો હોઈ શકે, નહીં કે સીધો. અને કોઈ એવું હોય કે એમ કે કે હવે મારે તો આ બધી તરફળમાં ક્યાંય પડવું નથી. બસ, બસ, મારે તો અગ બ્રહ્મ એ જ સર્વોચ્ચ. કારણ કે હું પોતે જ બ્રહ્મ સ્વરૂપ થઈ જવું એટલે કોઈને અડું નહીં, નડું નહીં, લાગું નહીં. પણ એટલે કે એ જ મારું કલ્યાણ છે. તો એ પછી એ શિવજી સીધેસીધા ત્યાં બ્રહ્મ સ્વરૂપની અંદર એકાકાર થઈ જાય.

પણ જે ક્ષણે એ આમ થાય, તે ક્ષણે આવી જાય બીજા. એમને જગ્યા કોઈ એક દાડોય ખાલી ના હોય, એ ક્ષણ માત્ર માટે પણ ખાલી ના હોય, એવી રીતે આ બધાનું છે. આ સૂર્યનારાયણ છે, એમનું પણ એવું. એમને અમુક આયુષ્ય આપેલું હોય. હવે એમનું એનું એ જ રહે બોડી, તો પણ એની અંદર રહેલો જે આત્મા છે એ ચવી જાય અને ત્યાં બીજું આવી જાય. તો કોઈને અહીંથી જોનારાને ઝટ ખબર ના પડે કે આ ફલાનો સૂર્ય હતો અને હવે આ સ્વરૂપ છે. આપણે ત્યાં આગળ ખબર છે કે સૂર્યના પણ નામો આપેલા, દ્વાદશ સૂર્ય કીધેલા છે. એ બધા વારાફરતી વારાફરતી. તો અત્યારે કયો સૂર્ય છે? કે સ્વયંભુ કોઈ નામ આપે કે એવા પ્રકારનો હોય, તો એ સૂર્ય છે. એ પેલા સાવરણી હતો, એ પહેલા કંઈક બીજું હતું. એટલે એ બધું આપણે ઉપનિષદોમાં ભણેલા છે, એટલે એની અત્યારે બહુ જાજી વાત ના કર.

એટલે દેવોને પણ પરમ વિશ્રાંતિની ઈચ્છા થાય તો તેમને પણ તેમને બનાવનાર સનાતન દેવ, અક્ષર અતીત, અક્ષરા, અક્ષરથી પણ અતીત, ઓમકાર પણ જ્યાં વિલીન થઈ જાય છે તે જગ્યાની વાત છે. અક્ષર ઓમ. ઓમનો નાશ નથી થતો, એ સતત હોય. ઓમની પણ પેલે પાર છે. એટલે દરેક ઓમકાર તમે કરો, પછી જે છે તે એને પાપ, પરમ તત્વ, પૂર્ણ બ્રહ્મ, પરમાત્માના શરણે જવું પડે. તમે પાંચ ઓમકાર કરો અને પછી બિલકુલ શાંત થઈ જાવ, તો એ જે છેલ્લું "હું" પછીનું જે હતું તેને લંબાઈ શકો. અને જો તમે એ સ્થિતિમાં આગળ આગળ આગળ આગળ આગળ ચાલ્યા જ કરો, ચાલ્યા જ કરો, તો તમે તમારા સ્વરૂપમાં આવી જશો. આ એની પદ્ધતિ છે. એટલે કીધું, પૂર્ણ બ્રહ્મ પરમાત્માના શરણે તેમને જવું પડે કે જે પૂર્ણ તત્વ સનાતન.

અવ્યક્ત જો વ્યક્ત તો બહુ જ ઓછું છે. અવ્યક્ત બ્રહ્મ જ ઘણો મોટો છે; મહાન, અનંતાનંત. એ તો એવા પરમાત્મા, પૂર્ણ બ્રહ્મ, અજન્મ. એનો જન્મ નથી, એ નિત્ય છે. કોઈ સમય એવો નથી કે જ્યારે એ નથી. પછી અનંત છે; એનો કોઈ આયામ તમે લઈ શકતા નથી. એના ડાયમેન્શનની કોઈ દાડો કોઈને નેચરમાં લેવાની સત્તા નથી. એટલો બધો મોટો છે, અવિનાશી. સર્જન-વિનાશની પણ પેલે પાર છે, એટલે અવિનાશી છે. અને અલખ, અલખ મતલબ લક્ષ્ય જેનું સાધી શકાય. આપણે એમ કહીએ કે "બ્રહ્મ સ્વરૂપ", પણ "બ્રહ્મ સ્વરૂપ" એટલે શું? તો એનું લક્ષ્ય જો કરવું હોય તો તમારે પહેલા એના ગુણો વિશે જાણવું.

તો બ્રહ્મના જ્યાં સુધી ગુણોનું ચિંતન, મનન, નિધિધ્યાસન અને એ કરતાં કરતાં જો સવિકલ્પ સમાધિ કે "હું બ્રહ્મને જાણું" એ ભાવ જે છે, એમાં જો તમારું સતત નિર્દિ્યાસન રહ્યું, ત્યારે જે સ્થિતિ ઉત્પન્ન થશે તે સવિકલ્પ સમાધિ હશે. તો એ ૧૨ મિનિટથી શરૂ કરીને કેટલાય ટાઈમ સુધીની હોઈ શકે. એ પછી એ કરતાં કરતાં કરતાં કરતાં એનું લક્ષ્ય પણ ચૂકી જવા કે "હું બ્રહ્મને જાણું", કે "હું બ્રહ્મ સ્વરૂપ થવું", કે "હું બ્રહ્મમાં પ્રવેશ કરી રહ્યો છું" એ ભાવ જે છે ને, એ ભાવ પણ ધીમે ધીમે ધીમે ધીમે કુદરતી રીતે ઇવાપરેટ થશે, જેવી રીતે ઝાકળ ઇવાપરેટ થાય. કારણ કે એ સ્વરૂપમાં તમે બેસવાનું શરૂ કરશો ને, બ્રહ્મનો ભયંકર પાવર છે. એની એનર્જી બહુ સખત હોય બ્રહ્મની. એટલે એમાં ભાવ જે છે કે આ બધા ઉડે છે. છેલ્લે આ "હું બ્રહ્મ સ્વરૂપ થવું" વાળો ભાવ છે, એ પણ જ્યારે ઇવાપરેટ થઈ જશે આમ કરતાં કરતાં, તો એક સમયે પછી એ ત્યાં આગળ નિર્વિકલ્પની અંદર પ્રવેશ કરે છે.

કારણ કે હવે એને કોઈ વિકલ્પ રહેતો. એના પછીની સ્ટેજ છે. પહેલા સવિકલ્પમાં હતો કે "હું બ્રહ્મમાં પ્રવેશ કરું" કે "હું બ્રહ્મ શું કરવું પડે". હવે એ આખું ઇવાપરેટ થશે, પણ એ સ્થિતિમાં આવી જશે. આ ઉડી જશે અને એ સ્થિતિમાં આવશે એટલે આમ ખીચડી મૂકી હોય ને, બધું પાણી ઉડી જાય, પણ ખીચડી જે છે એના એક એક દાણો પાકી જશે. પરિપક્વતા આવી. એવી સ્થિતિ જ્યારે થશે ત્યારે નિર્વિકલ્પ સમાધિની અંદર પ્રવેશ પામશે.

હવે એ નિર્વિકલ્પ સમાધિ એ અમુક કલાકથી શરૂ કરીને કેટલાય લાંબા કાળ સુધીની હોઈ શકે છે. હજારો હજારો વર્ષો સુધીની હોય, લાખો વર્ષો સુધીની. એટલે એ ડિપેન્ડ શેના પર કરશે? તો કે સવિકલ્પ સમાધિ કરતી વખતે એનો કેટલો જે ભાવ હતો કે "હું કેટલો સમય નિર્વિકલ્પ સ્થિતિમાં રહું", એના પ્રમાણમાં એ નક્કી થશે, એક વાત. અને બીજું કે આપણા નરેન્દ્રભાઈ છે, રાત્રે બેસી ગયા હોય, એકદમ જામી ગયા હોય સરસ રીતે, બરાબર "શિબોહમ શિબોહમ" કરતા કરતા હોય. ૧૨ વાગ્યા, એક વાગ્યા, બે વાગ્યા, ત્રણ વાગ્યા, ચાર વાગ્યા ગયા, સાડાચાર થયા, પાંચ વાગ્યા. એટલે ત્યાં પેલી ભેંસ ભાંભરે, એવી રીતે પેલી ગાય પણ ભાંભરે. એને ટાઈમ થઈ જાય એટલે પેલી આમ ઊંચી-નીચી, આમ આગળ-નીચે મળવા માટે. બાજુમાં સૂતેલા દક્ષાબેન હોય તે આમ આમ થવા. આ બધી વસ્તુઓ એમને ખેંચે. પછી ધીમે રહી અને પછી સાડાચાર-પોણાપાંચ થતા થતામાં પાછા નિર્વિકલ્પતામાંથી સવિકલ્પની અંદર આવી જાય.

અને પછી એ સંસારમાં પાછું એમની ચિત્ત પ્રવૃત્તિ બધી ચાલુ થઈ જાય કે ભાઈ, "મારે એને દાણ આપવાનું છે", "મારે એને સાફ કરવાની", "મારે એને પાણી આપવાનું", "મારે આ કરવાનું". આ તો એક દાખલો તમને સ્થૂળ. એવી રીતે માણસ બહાર આવશે.

માનો કે માનો ભય છે, તો ફર્સ્ટ ક્લાસ એમનો ચાલશે બરાબરનું. રાતે બેઠા છે. ૧૨ વાગી ગયા છે, એક વાગ્યા, બે વાગ્યા, ચાર વાગ્યા, પાંચ વાગ્યા, પાંચ વાગ્યા, સાડાપાંચે. આગલા દાડે ફાધરે કહી દીધેલું એ કે "સાડા પાંચે દૂધ આવી, તું જરા જાગીને લઈ લે". પછી આખું એક અંદર સ્મૃતિમાં પડેલું હોય. એટલે આવું એક નાનું કારણ પણ એને પછી એમાંથી બહાર લાયા કરતું, એને ફરી સૃષ્ટિની અંદર લાવે. એવી રીતે ચાલે છે.

એટલે જે પૂર્ણ તત્વો, સનાતન, અવ્યક્ત પરમાત્મા, પૂર્ણ બ્રહ્મ, અજન્મા, અનિત્ય, અજન્મા, નિત્ય, અખંડ, અવિનાશી અને અલખ નિરંજન, સર્વના અધિષ્ઠાતા, સર્વોપરી. એ જ આમ કરીને આમ જે જોયા તે. એ જ મારું સ્વરૂપ, એ જ મારું બી અને એ જ બધું. તેઓ શ્રી બ્રહ્મવિદ્યાથી પ્રાપ્ત થાય છે.

આ જે વિદ્યા થઈ તે બ્રહ્મવિદ્યા. આની જાણકારી અનુભવવાની શરૂ આપણે કરીએ છીએ તેને બ્રહ્મવિદ્યા કહેવામાં આવે, નહીં કે એના વિશે આ બધું લખેલું છે તે બ્રહ્મવિદ્યા. તો બ્રહ્મવિદ્યા પ્રજ્ઞાને કહેવામાં આવે. પ્રજ્ઞા જ્યાં સુધી નથી ત્યાં સુધી અને ઉત્પન્ન થતી હોય એવી બ્રહ્મવિદ્યાની પ્રાપ્તિ માટે તેમની સ્તુતિ અનેક મનુષ્યોએ, ઋષિઓએ, દેવોએ, યોગીઓએ, સંતોએ કરેલી છે. તે બ્રહ્મવિદ્યાને જે પ્રાપ્ત કરે છે તે જ મનુષ્ય યા દેવ પૂર્ણ બ્રહ્મ સ્વરૂપે આપોઆપ થવા માટે છે. ચડે એમ જ ચડે.

દાળ ને ચોખા. આપણે શરૂઆત આ મુખમાં કરી દીધી. દાળ, ચોખા, પાણીનું બધું મૂકીને તાપણું કરી આવ્યું. પછી ધીમે ધીમે આપણે પહોંચ્યા ઉપર પ્રસાદકની અંદર. એટલે પાણી બધું ઉડી ગયું હતું, ખીચડી બધી તૈયાર થઈ ગઈ હતી. અડધી કડછીમાં હતું, આમ આમ કરીને જોયું. ચોખા ચડી ગયા, પણ કે દાણા જેવા છે, જોયું. પછી પાછો થોડોક ટાઈમ જવા દીધો, ઘણું પાણી ઉડી ગયું બધું. અને પછી શું બાકી રહ્યું? તો કે બસ, હવે તો કે બસ, આને હવે ઢાંકીને મૂકી રાખો, બીજું કંઈ વાત નથી. એ ઢાંકીને મૂકી રાખવું એ જ નિર્વિકલ્પ સમાધિ છે. એમાં પછી વધારે પાવર આપવાની જરૂર. સવિકલ્પ સમાધિ સુધી તમારે પાવર આપવાની જરૂર પડશે. ભાવના ભાવની તમારે સત્તા એટલે ભાવ પાવર તમારે અંદર પૂરવો પડશે સવિકલ્પ સમાધિ સુધી. સવિકલ્પ સમાધિ મેચ્યોર થશે એટલે ઓટોમેટિક નિર્વિકલ્પમાં પ્રવેશ. એટલે પછી એ કે જેટલું બળતણ મૂકેલું હતું એ બળી ગયું, બરાબર થઈ ગયું.

હવે કે બીજું કંઈ નવું લાકડા કરવાની જરૂર નથી. ક નાખો અને પછી તમે એને મૂકી નાખો. એ વસ્તુ નિર્વિકલ્પ સમાધિ. એ ૧૫ મિનિટ તમે એને સીજાવા દો છો. શું કહો છો?

સીધા વાતો દો અને પછી એને ખોલી કાઢો, એટલે બાકી બધું જે હોય એ છેવટે ઊડી જાય. આવી રીતે સૃષ્ટિના તમામ ભાવ અને સંસ્કારો છે તે ઊડી જાય. બરાબર જેમ કુકરનો ઢાંકણો ખોલીને બધું કહ્યું, એવી રીતે "ઉશ" કરીને બધું જતું રહ્યું. અવશેષ જે રહી જાય છે, તે કેવળ બ્રહ્મ સ્વરૂપ છે, કેવળ ખીચડી છે, બીજું કંઈ નથી. અને એ આપણો અન્ન છે, એ જ આપણો આહાર છે, એ જ આપણું પોષણ છે. એ સ્વરૂપ જ આપણે એને ગ્રહણ કરીએ, આ દેહનું પોષણ કરીએ, તો આ દેહ છે એ ખરી રીતે શું બન્યું? બ્રહ્મ. બ્રહ્મને ખાવાથી શું થાય? તમે બ્રહ્મ સ્વરૂપ બનો. એટલે તમારે બિલકુલ એમ જ કહેવું કે, "હું તો બ્રહ્મને ખાવું, હું બ્રહ્મને પીવું અને હું બ્રહ્મને શોષું છું. શ્વાસ પણ હું લઉં છું તો શું કરું છું? હું બ્રહ્મને ધારણ કરું છું." દરેક ત્રણેય રીતે તો આપણું આ એક જ માત્ર આચરણ, એને બ્રહ્મનું આચરણ અથવા તો બ્રહ્મચર્ય કહેવામાં આવે.

અને નિર્ભેળ હોવું જોઈએ, એમાં બીજું કશું બાકી નથી. નિર્ભેળ બ્રહ્મનું આચરણ એટલે કીધું કે જે એ મનુષ્ય દેહ પૂર્ણ બ્રહ્મ સ્વરૂપે આપોઆપ. એથી જ કહેવામાં આવે છે કે બ્રહ્મવિદ્યાથી પૂર્ણ બ્રહ્મ અને અવિદ્યાથી જીવ. એ રીતે જીવ માયામાં પડે છે, "મારે આ કરવું જોઈએ, તે કરવું જોઈએ, મારે આ જોઈએ છે, ફલાણું જોઈએ, ટેકું જોઈએ છે." તો પછી એ પ્રમાણે જીવ બનતો જાય, જીવભાવમાં જતો જાય છે. તેથી મનુષ્ય જાતિએ, મનુષ્ય જાતિએ કોઈપણ ભોગે બ્રહ્મવિદ્યા પ્રાપ્ત કરી અવિનાશી અનંત સુખોને પ્રાપ્ત કરવા જોઈએ. અવિનાશી અનંત સુખ કયું છે? તો કે બ્રહ્મસુખ. બીજું કોઈ જન્મ-મરણના દુઃખોમાંથી મુક્ત થવું જોઈએ, તો જીવન જીવ્યાનું સાફલ્ય ગણાશે. તો એક જ જાતિના મનુષ્ય અવિદ્યાથી જીવ બને છે અને બ્રહ્મવિદ્યાથી પૂર્ણ બ્રહ્મપણું પ્રગટ કરે છે. માટે મનુષ્ય જાતિએ સંસાર સાગરમાંથી બચવા માટે ખરેખરો સત્ય ઉપાય યોજવો જોઈએ.

સંસાર સાગરમાંથી બચવા માટે ખરેખરો સત્ય ઉપાયની અંદર પહેલો ઉપાય આ કરવા માટેની પછી હવે સિસ્ટમ તો કે તત્વદર્શી પુરુષોનો સમાગમ, સત્સંગ અને સેવા પ્રાપ્ત કરવી.

તત્વદર્શી આગળ જુઓ, આ સામે છે તે દ્રશ્ય છે. આંગળી આ દ્રશ્ય છે, આ આંગળી છે એવું જે જાણે છે તે દ્રષ્ટા છે. અને અહીંથી શરૂ કરીને અહીંયા સુધીને જે કંઈ છે તે બધું દર્શક છે. સતત તમે આ જો જો કર્યા કરો છો. એક ટાઈમ સુધી આ આંગળી છે તેને હું જોઉં છું, આ વાત ઊભી રહેશે. હવે એમાં જો સાતત્યતા જેમ જેમ વધતી જશે, તેમ તેમ ધીરે ધીરે આ આંગળી છે અથવા તો હું એને હું આંગળી જોઈ રહ્યો છું એ ભાવ જે છે એ પડતો જશે. એ ધીમે ધીમે મંદ થતું પહેલા એનું ભાન હશે સતત કે હું વૃક્ષ જોઉં છું. પછી એ વૃક્ષ ગાયબ થવા માંડે. આઠે આઘું આમ સતત આમ બેસીને આમ જો જો કર્યા કરો. એક ટાઈમ પછી એ વૃક્ષ દેખાવાનું બંધ થઈ જાય છે. અને જે ક્ષણે વૃક્ષ દેખાવાનું બંધ થશે, તે ક્ષણે અહીંયા એનો દ્રષ્ટા પણ ગાયબ થઈ ગયો. એટલે જ્ઞાતા પણ ગાયબ છે, દ્રષ્ટા પણ ગાયબ છે. હવે બાકી ફક્ત શું રહ્યું?

તો કે દર્શન. અને એ જ જ્ઞાન છે, એ ઊભું જ રહેશે. આ પણ ગાયબ છે, પેલું પણ ગાયબ છે. પણ પેલું છે એ બ્રહ્મ છે એમ કહે છે. આ વચલું જે છે ને તે બ્રહ્મ અને એ તારું સ્વરૂપ છે, નહીં કે પેલું તારું સ્વરૂપ છે કે આ તારું. સામાન્ય રીતે આપણે એમ જ જોતા હોઈએ છીએ કે આ મારું સ્વરૂપ છે. પણ આ તો તારું પ્રતિબિંબ છે, તારું બિંબ આ છે. તું ક્યાં ખોળે? એટલે સમજણ જ્યાં સુધી આ વસ્તુની નથી પકડાતી, ત્યાં સુધી માણસને બ્રહ્મણ શું છે એનો કંઈ ખ્યાલ જ આવતો નથી. આવી રીતે પકડવાની અને પછી આ આના સાતત્યમાં એટલે કીધું કે પહેલા દર્શન અને દર્શન મેચ્યોર થશે એ જ જ્ઞાન છે. એટલે જ્ઞાન દર્શન હંમેશા સાથે અને કેવળ દર્શન ઊભું થયું ને એટલે કેવળ જ્ઞાન એક ક્ષણે હોય જ ત્યાં આગળ. અને અહીંયા દ્રષ્ટા અને દ્રશ્ય બે ગાયબ થઈ ગયું. એટલે લોકો ઘણા વ્યવહારમાં બોલતા હોય, "જ્ઞાતા દ્રષ્ટા, જ્ઞાતા દ્રષ્ટા પરમાણની" આમ તેમ.

પણ એ પણ એક વચલું સ્ટેજ જ છે. એને એ લોકો તો બહુ મોટું ગણે છે, કારણ કે એ લોકો તો ક્યાંના ક્યાંય પડ્યા બિચારા. એટલે કે તહીં સુધી પહોંચે તોય બહુ સારા એમ. જ્ઞાતા દ્રષ્ટા પરમાણ. પણ હા, વાત સાચી છે. તમારે એ છેલ્લું પગથિયું છે એમ સમજો. એનાથી એ ઉપર ચડો કે જ્યાં કોઈ જ્ઞાતા નથી, જ્યાં કોઈ દ્રષ્ટા નથી, દર્શન નથી, દ્રશ્ય નથી, દ્રષ્ટા નથી. તે હું છું, તે હું છું, તે એને બ્રહ્મ સ્વરૂપ કીધું. એટલે તત્વદર્શી પુરુષોની સાથે સત્સંગ અને સેવા જેટલો પણ સમય મળે, આપણે એમના સાનિધ્યમાં રહેવાનો પ્રયત્ન કરવાનો, જાણવાનો પ્રયત્ન કરવાનો. અને પછી એની અંદર રહેવાનો. એમ કરતાં કરતાં પ્રસન્ન કરીને પોતાની નાભિમાં રહેલા કુંડલિની શક્તિને જાગૃત કરી આખો યોગ માર્ગ આવે છે. અને બીજી રીતે પણ પછી કહીશ તમને. જાગૃત અને ઉત્થાન કરીને કુંડલિની શક્તિ યોગ પ્રાપ્ત કરવો.

તો કુંડલિની નાભિમાં છે. નાભિ એટલે સેન્ટર. સેન્ટરને તમે જેટ કરો, "હું બ્રહ્મ છું, બ્રહ્મ." એટલે ઓટોમેટિક પેલો પ્રોસેસ ફિઝિકલ મેન મે તત્વવિદ્યા મેળવીને પછી આગળ સંપૂર્ણ શક્તિ ચાલન ક્રિયાનો અનુભવ કરીને શક્તિ વેદન કરીને નિર્બીજ સમાધિ પ્રાપ્ત કરી બ્રહ્મવિદ્યાની પ્રાપ્તિ કરી લેવી જોઈએ. તે સમયે મનુષ્ય જાતિની તુલા અને મૂલા વિદ્યાનો તોલ મોલ કર્યા કરીએ. એને આના કરતાં આ સારું છે એ તુલા છે અને આની શું કિંમત છે એ એનો મોલ છે. તો આ તુલા અને મૂલા એટલે આખો કોઈપણ વસ્તુ જોશો એટલે તમારે બે વસ્તુ ઊભી થાય છે: આ સારું કે આ સારું? એટલે સરખામણી ઊભી થાય છે. એ બધી તુલા કે આ ભાઈ કરતાં પેલા ભાઈ બહુ સારા રાખે. થોડે પાઈને આવી હોય તો કે બે છોકરા જોયા છે એમાંથી આના કરતાં આ જરા વધારે સારો લાગે. તો અત્યારે તુલા તુલના થઈ જાય છે.

એટલે તુલા વિદ્યા અને મૂલ વિદ્યા તો.

કે આની કિંમત કેટલી? આ કેવું કે કેટલું? કે એમ બધું સતત. એટલે મૂલાવિદ્યાનો સમૂળો નાશ થઈ જાય. તો બ્રહ્મજ્ઞાનીની અંદર આની જાણકારી હોય, પણ આનો અભાવ સંપૂર્ણ હોય. તે ક્યારેય કોઈની તુલના કોઈની સાથે કરતો નથી. તે દરેકને બ્રહ્મ સ્વરૂપે જાણ્યા કરતો, દરેક સ્વરૂપને બ્રહ્મ સ્વરૂપે જાણ્યા કરે.

બ્રહ્મવિદ્યાની પ્રાપ્તિ થવાથી "સર્વ ખલવિદમ બ્રહ્મ"નો સાક્ષાત્કાર થઈ જાય છે. સહજમાં થઈ જાય. પછી એને એકદમ સ્વાભાવિક થઈ જાય. એને પછી આ ખાટલો ના દેખાય, બહારનું ના દેખાય, કશું જ નહીં. જે કંઈ છે એ બધું બસ, "હું તો બ્રહ્મ સ્વરૂપ છું, હું બ્રહ્મમાં જ છું."

અને એટલી બધી સૂક્ષ્મતા થવાના કારણે પછી એ બહારનામાંથી નીકળે, દિવાલમાંથી નીકળે, ને બધેથી નીકળે. એ પ્રકારનું જે કંઈ થાય છે, એ બધું થતું જાય.

એક જ જન્મમાં અવિદ્યાથી બંધાયેલા જીવને બ્રહ્મવિદ્યા પ્રાપ્ત થતાં પૂર્ણ બ્રહ્મપણાનો સાક્ષાત્કાર થઈ જાય છે. એક જ જન્મ હોય છે એવું.

તમારા આટલા બધા જન્મોની અંદર, કે જેની અંદર તમે એ બ્રહ્મવિદ્યાને પ્રગટ કરો છો, પ્રાપ્ત કરો છો. અને પછી તો કે બસ, એ વિદ્યા પ્રાપ્ત થઈ જાય છે એટલે તમારો સાક્ષાત્કાર થાય છે અને તમે પૂર્ણતાને પામી જાવ છો.

જય સચ્ચ. ચાલો, પધારો. તો ચા, અહીંયા બેસવું છે? કેટલા ટાઈમ?