શાશ્વત સંવાદ — ૪

હવારથી આને બહુ તકલીફ છે, પણ એ તો બિચારું તોય કોઓપરેટ કરી રહ્યું છે. આટલું બધું તો સારું છે. "પ્રસન્નમ બ્રહ્મ નિત્ય સચ્ચિદાનંદ પ્રજ્ઞાનમ બ્રહ્મ" એ વેદનું એક બહુ મસ્ત વાક્ય છે. "પ્રજ્ઞાનમ બ્રહ્મ" જે પ્રજ્ઞા છે તે બ્રહ્મ છે એમ કહે છે, જે જ્ઞાન છે તે જ બ્રહ્મ. તારી પ્રજ્ઞા, તારી સ્મૃતિ એ જ બ્રહ્મ છે. સ્મૃતિ અને પ્રજ્ઞા જ્યારે પણ બ્રહ્મ સ્વરૂપ બને, એટલે આખા જીવનમાં પરિવર્તન આવી જાય. માટે કહ્યું છે, "મતિસ્થિરમ". શેમાં મતિસ્થિરમ? શેમાં કરવાની? "હું સચ્ચિદાનંદ છું." શું કીધું? "હું સચ્ચિદાનંદ છું." બીજું નહીં. પ્રજ્ઞાનમ બુદ્ધ સ્વરૂપે હું જ છું. સત્ય શાશ્વત હું જ છું. હું એવો આનંદ છું જે કદી તૂટે નહીં, ખૂટે નહીં, નિત્ય અખંડ આનંદ. "નિર્દોષમ હી સમમમ બ્રહ્મ." બ્રહ્મ નિર્દોષ છે, એનામાં દોષ હોતો જ નથી કોઈ દિવસ.

એટલે નાનું કુતરાનું બચ્ચું હોય ને, તો એને પકડવાનું મન થાય કે નાનું બાળક હોય ને, તો એને રમાડવાનું મન થાય. કેમ કે એનામાં નિર્દોષતા છે, એનામાં છળ નથી, એનામાં કપટ નથી, એમાં વેરઝેર નથી. માટે ભગવાને ગીતામાં કહ્યું કે બ્રહ્મના દર્શન ક્યાં થશે? ત્યારે કીધું ભગવાને કે "નિર્દોષમહી સમમમ બ્રહ્મ." સાધક જેવો પોતાના સ્વરૂપને સચ્ચિદાનંદ સ્વરૂપની અવસ્થામાં મૂકી દે, એટલે એ પણ નિર્દોષ જ થઈ જાય અને પછી બસ સચ્ચિદાનંદ બ્રહ્મ પ્રગટ થઈ જાય, બ્રહ્મ થઈ જ જાય. માટે આરાધના ઉપાસના કરતાં બ્રહ્મની અવહેલના ન કરવી જોઈએ. તે સમયે બીજું કશું જ ના થવું જોઈએ, કેવળ બ્રહ્મ સ્વરૂપ. ખાંડાની ધાર પર ચાલું છું કે બસ અહીંથી આમ પડ્યો ને ચૂક્યો ને એટલે સીધો બ્રહ્મમાં જ જવાનો, એવી રીતના હોવું જોઈએ મારું લક્ષ. તે સમયે બીજું કશું ના થવું જોઈએ, કોઈની સામે ઈશારો પણ નહીં.

મારી પ્રાર્થના એ પ્રભુ સાથેનું અનુસંધાન છે.

"હેલો હેલો ગોડ." એ ચાલે. "હું હું બોલું છું." અચ્છા, તું અહંકાર બોલે? મને સમજાઈ ગયું કેમ. ભગવાન, ઊભો રે, તારી ખબર શું થોડું મોકલી આલું કે તારું એટલે ઠેકાણું પડી જશે તારું. તું બોલ, તારી બોલતી બંધ કર દઉં કે હું? તારી એ મજાલ કે તે મને ફોન કર્યો? કે અહંકાર ફોન કરે ભગવાનને? બોલો, આજકાલ તો મને એવું વિચાર આયા કરે કે આવું આવું હશે ભગવાનને? આવું હશે ખરેખર? એટલે બાપ પૈસાદાર હોય ને છોકરો ભિખારી હોય ખરો? એ પોસિબલ નથી, પોસિબલ નથી. હવે આ બધા તો ક્લેશના જ કજીયા ભજીયા ખાતા હોય છે. રાતદહાડો શું તારે કે ભગવાનનું સંતાન કોણ? એને ખોળો. સાચો વારસદાર કોણ? એને ખોળો. કે હાથણી આમ ફેરવવી પડે ને પછી રાજા નવો કોણ બનાવવાનો છે? કે આપણે એવી રીતે તો હાથણ ક્યાં કલશ ઢોળશે? પછી જે નિર્દોષ સમમમ બ્રહ્મ હશે, બ્રહ્મ સમાન નિર્દોષ હશે, તેની પાસે જઈને ભગવાન કહે છે કે આ મારો સાચો વારસદાર છે, કે આ બધા નથી, કે આ બધું ઇમિટેશન વેલ રહી જાય કે ડિસ્પોઝ કરવા જેવું છે.

શું ભાગે ભૂકો કરી નાખો તો એમાં ચાર આનાય આવે એવા નથી. એને કોઈને નુકસાન થતું નથી. એટલે પરમાત્મા ક્લેશાતીત છે, તો પછી કેમ વાર લાગે આપણને ક્લેશાતીત થવામાં? આડું શું આવે છે? અહંકાર આડો આવે છે. જીવો હોય, આપણે એને કહીએ કે તું જા ભાઈ, હવે મારે તારી જરૂર નથી. મારે તો હું તો ભગવાનનો માણસ. હવે બસ આપણે આમ એક વખત બોલી કાઢીએ અને પછી એને વળગી રહીએ, બસ પૂરું થઈ ગયું કામ. કે હું બ્રહ્મ છું, હું બ્રહ્મ છું. બ્રહ્મ. આ ક્લેશ રહિત અવસ્થા જે છે એ સૌના માટે ખુલ્લી છે પાછી, એવું નથી. અને પેલું તો રાતે ઊંઘવું નહીં આવે કે હમણાં ઇન્કમ ટેક્સવાળો આવશે, હમણાં પેલો ઈડીવાળો આવશે, હમણાં કાં તો પેલો સીબીઆઈવાળો આવશે, કાં તો કોણ આવશે? અને કશું નહીં તો છેવટે કોક પેલો ગનમેન આવી જશે. વાળી ડર લાગ્યા કરતો હોય. હવે આને હું કેવી રીતે કહેવું?

તો આ ક્લેશ રહિત જે અવસ્થા છે એ સૌના માટે ખુલ્લી છે. સત્સંગના સ્વરૂપને સમજીએ પહેલા તો આપણે અને વાગોળિયા જ કરીએ, ગળે ઉતારીએ અને એમાંથી શક્તિ ઊર્જા મેળવ્યા જ કરીએ. એટલે આપણને સૌને સહેજ સ્થિતિ આવતી જાય, આવિર્ભાવ થાય અને સ્વરૂપની પ્રતીતિ થાય. જ્યાં સંયોગ નથી તે છે સિદ્ધ ગતિ. સંયોગ નથી, સંયોગ તે છે સિદ્ધ ગતિ. સ્મર્તૃગામી માનું. આપની પ્રજ્ઞા બ્રહ્મ સ્વરૂપ બની ચૂકેલી છે. જો આપણે આ ભાવથી એને કહેવાનું કોઈને પણ કહીએ, "આપ સ્વયં બ્રહ્મ સ્વરૂપ જ છો. આ સમગ્ર સૃષ્ટિનું આદિકારણ આપ બ્રહ્મ જ છો. આપ પરમાત્માનું સ્વરૂપ છો." આ સ્તુતિનો અંતભાગ જ્ઞાનની તત્વની ચરમ સીમા છે, જે આપણને પ્રજ્ઞાનમ બ્રહ્મમાં લઈ જાય છે. એ સૃષ્ટિનું ચેતનાત્મક તત્વ છે. શ્રુતિ સતપઠિતમ એ આનંદ પરબ્રહ્મ સ્વરૂપ છે. તો એ અવસ્થા કેવી હોય? એકદમ ભયમુક્ત હોય, નિર્ભય હોય અને કશાને ડર ના લાગે.

આ વીજળીને કડાકો થઈને પેલો આમ આમ થઈ જાય એવું બધું ના હોય એમ. કે સો હા, એને રોમ રોમ જે હોય એ એના પર એની અસરો આવે, ઠંડા પવનની અસર આવે ને એ જરાક કમી, પણ એ અંદરથી ડરતો ના હોય કહેવાનો હોય. એ નિર્ભય હોય, ભયમુક્ત હોય.

એક ખેતમજૂરે મહારાજને ટોણો માર્યો, સંતરામ મહારાજને કે, "બાપજી, તમારે તો નિરાંત છે કે બેઠે બેઠે ખાવાનું કે કશું કામકાજ કરવાનું નહીં." ત્યારે બાપજી એક દાડે એને કીધું, "અહીં બેસી જા." કે, "મને આ બહુ સુંદર લાગ્યું તું." કે, "આ દીકરા, અહીં બેસ. શું કામ કરે છે?" તો કે, "હું મજૂરી કરું છું." "કેટલું આપે?" તો કે, "આખા દહાડાની એક પાયલી મળે." કે, "ચાર." તે જમાનામાં તો આ ૧૬મી સદીની વાત છે ને, ૧૬મી-૧૭માં તો બાપજી કહે કે, "તું એક કામ કર, અહીં બેસી જા મારી જોડે. હું તને એક રૂપિયો અપાઈ દઈશ." હવે પાવલીની સામે રૂપિયો મળતો જોઈ ને પહેલાને એમ થયું કે ચાર દહાડાની મજૂરી એક દહાડા મળે કે, "બેસી જવા દે." એટલે એ તો બેઠો. અડધો કલાક થયો, પોણો કલાક થયો, પછી પેલો ઊંચો.

નીચો થવા માંડ્યો, આઘો પાછો થવા માંડ્યો. માર કલાક થયો. બાપજી તો બેઠા હતા, આગો બંધ કરી. એટલે પેલો ધીમે રહીને ઉઠીને નાચવા માંડ્યો. બાપજીએ કહ્યું, "ઊભો રે, પાછો આય." તો કહેવા લાગ્યો, "ના બાપજી, આ બેસવાનું કામ અમારું રહી ગયા છે. આ તમારો રૂપિયો રાખો તમારી પાસે. મારે તો પાયલીની કમાણી ભલે કે માર નથી જોઈતો. આ તો મારાથી તો નહીં બેસાય. મારી પાયલી કમાઈને હું ખઈશ," કે છે.

એટલે આવી વાત છે. બેસવું એ પણ ખાંડાના ખેલ છે, મરદાની છે. આમ બેસી રહેવું એ બહુ સહેલું નથી હોતું. ક્લેશાતીત એમને એમ નથી થવાતું, બેઠા બેઠા નથી મળતું. એ જે બેસીને એક્ચ્યુલી થઈ રહ્યું છે, એ તો એક જાતનું તપ છે. ક્લેશાત અવસ્થા સામાન્ય માણસને તો પહોંચે પણ નહીં. એક ૨૪ કલાક સુધી કખળાટ જ ના હોય એવો જો કોક કખકળાટી એના જીવનની અંદર જો એક દિવસ આવી જાય, તો એ માદો પડી જાય. અને છેવટે જે પહેલો માણસ મળે ને, તેની જોડે કંઈક ને કંઈક તો ઉજવી જ કાઢે. કંઈ વાતમાં માલ નથી, કંઈ કારણ નથી, તોય એની સાથે કંઈક ને કંઈક કરી જ કાઢ શકીએ. એટલે એવું છે, કેમ? તો કે એને એના વગર ચાલશે જ નહીં. જીવનની અંદર ખાલીપો લાગે, એમને ચાલું આવું કેવું જીવન કે કોઈ ક્લેશ જ નહીં કે. એટલે એવું પણ છે.

કોઈપણ કાર્યના આરંભમાં એની અંદર દુઃખ, અશાંતિ તો હોય ને! એટલે ભગવાને ગીતામાં કહ્યું છે, "સર્વારંભાહી દોષેણ." એટલે કોઈપણ ક્રિયાનો આરંભ કરો, એમાં દોષ તો રહેવાનો જ. તુલસીદાસે કહ્યું કે, "જળ ચેતન ગુણ દોષમય." ક્યાંય પણ શુદ્ધ અવસ્થા તો તમને મળશે જ નહીં. એ તો કોઈ દિવ્ય ચેતના વિભૂતિ હોય તો જ દર્શન થાય. ક્લેશાતીતમ ક્યારે આવે? ક્લેશનો જ્યારે એને અંત કરી નાખીએ હોય ત્યારે. તો સંકલ્પ કરો કે કોઈ ઈચ્છા જ નહીં. બસ, હવે કોઈ ઈચ્છા નથી. બધું પતી ગયું છે કે હું પૂર્ણ છું. હવે મારે કસે મેં પૂર્ણતાની ખાતરી કરી લીધી છે, અનુભવ થઈ ગયો છે. હવે મારે કશાની જરૂર નથી. બસ, કોઈ માંગણી જ નહીં કરવાની. માત્ર સાહજિક અવસ્થા જે બને છે, તે થવા દેવા, થવા દેવાની. જો ડખો ડકલ વગર એમ ઈચ્છા માત્ર દુઃખનું કારણ છે. પછી સાહજિકતાથી જે મળે એનો આનંદ આવે, એવી અયાચક વૃત્તિ રાખવાની.

છતાં ખાઈને ખવડાવાનું એમ નહીં, પણ કોઈને ખવડાવીને ખાવાનું.

એટલે કહેતું કે, "અગોચરીમાં રામજી મળ્યા." અગોચરીમાં રામજી મળે. ગોચરી કરવા જાય ને લોકો, તો ભિક્ષા છે. પણ અગોચરી, અગોચરી મુદ્રા, એમાં રામજી મળે. આપણે કીધું તું ને, ૧૪ ઇંચ આગળ બસ દ્રષ્ટિને સ્થાપિત કરવાની. હવે આ દ્રશ્ય પેરું નથી ને, દ્રષ્ટા પણ નથી, ઉડી ગયો. તો કે આ શું થયું? તો કે રામજી પ્રગટ થઈ ગયા. આ બ્રહ્મ સ્વરૂપ છે ભાઈ. વચ્ચે તો બધું જે કંઈ છે તે. એટલા માટે "અગોચરીમાં રામજી મળ્યા" એમ કીધું. જે પણ માણસ આ વાંચે ને, તો એને પહેલી નજરે તો એમ જ થશે કે ભિક્ષામાં રામ આયા એમ, એવી રીતના. પણ વાસ્તવિકતા આ છે, જે બ્રહ્મ ચૈતન્ય છે.

પ્રજ્ઞા એટલે કરેલ ઠરેલ સમજણ શક્તિ. સમજણ ભેગી થત, સમજ ભેગી થતી. દાદા કહે છે ને, "સમજ સમજ સમજ સમજ સમજો સમજો." બધાય આપણને કે બહુ સમજાઈ ગયું. પછી એ ઠરી ગયું હોય, બિલકુલ બરફ જેવું આમ ટાઢું ટપ થઈ ગયું હોય, ત્યારે એને કહે છે કે ઠરેલ સમજણ શક્તિ. હવે માત્ર એ બુદ્ધિ નથી, પણ સ્થિર પ્રજ્ઞા થઈ ગઈ છે. સમજણ શક્તિ જેને સ્થિત પ્રજ્ઞ કહે છે, એવો બનાવી દે. પછી એ જાણતો હોય બધું, પણ સ્થિરતાપૂર્વક રહી શકતો હોય કે આ સાચું છે, ખોટું છે, ખરું છે, ફલાણું છે, ઢેકણું છે, કશું છે, સંસારનું છે, સંસાર બહારનું છે, બધું એ જાણતો હોય. સ્થિત પ્રજ્ઞ થઈ ગયો. અને પછી એ કહે છે કે હવે ત્યાંથી આગળ જાય છે, ત્યારે ખબર પડે છે કે "પ્રજ્ઞાનમ બ્રહ્મરૂપ." એટલે સ્થિત પ્રજ્ઞ તો વચલું સ્ટેશન છે, જેમ કહેવાય એમ. પછી હવે એનથી આગળ જવાનું, તો કે "પ્રજ્ઞાનમ બ્રહ્મરૂપમ." ત્યાં આગળે જાય છે, તો એ ઠરેલ પ્રજ્ઞા જે છે, તે બ્રહ્મરૂપે છે.

જે ક્લેશાત સચ્ચિદાનંદ બ્રહ્મ સ્વરૂપ છે, જે બ્રહ્મ ચૈતન્ય છે, જેને બ્રહ્મા, વિષ્ણુ અને મહેશ પણ પ્રાર્થના કર્યા કરે છે, તે બ્રહ્મ પદ કેવું હશે? એનો વિચાર કરો. કેટલું સર્વોચ્ચ હશે કે એને કહે છે કે, "ત્રૈલોક્યમ વિશ્વમેત સુરવર મુનિભહી પ્રાથમાનમ યદંગમ." એટલે બ્રહ્મની સ્થિતિ એટલે આ જગતની સર્વોચ્ચ સ્થિતિની વાત કરવામાં આવે છે. સર્વોપરિ સ્થિતિ છે. એવી એવી વિભૂતિઓ, એવી દિવ્ય ચેતનાઓ, તપસ્વીઓ હોય કે જેમણે પોતાની વૃત્તિઓને સીધી જ બ્રહ્માકારની અંદર મૂકી દીધી હોય. "હું કેવળ બ્રહ્મ છું." બસ, બીજું કશું જ નહીં. બસ, અને પછી સ્થિત એ સ્થિતિમાં જ રહે. સમગ્ર સૃષ્ટિની અંદર જે કંઈ પરમ તત્વ છે, એ જ બ્રહ્મ, એ જ બ્રહ્મની સ્થિતિ. પછી મન ક્યાંય ભટકતું નથી, કોઈ જગ્યાએ નહીં. મોહ માયામાં ક્યાંય આસક્ત થતું નથી. કોઈપણ વસ્તુ, સ્થિતિ કે પરિસ્થિતિને જોયા પછી સહેજ પણ લોભાતું નથી.

અને આમ ખેંચાય જ નહીં ને, એ સ્થિતિમાં વિભૂતિ જ્યારે સ્થિર થઈ જાય, ત્યારે પછી કાંઈ બાકી ના રહે. તમે બધા વિભૂતિ જ છો સ્વયં સો. અને એને પોતાને એમ થાય કે હવે પરમ તત્વની પ્રાપ્તિ કરી લીધી. જીવિત અવસ્થામાં જ પરમ તત્વની પ્રાપ્તિ એટલે પૂર્ણતા એ મળી જાય. એ બ્રાહ્મી સ્થિતિ. આવા સચ્ચિદાનંદ સ્વરૂપની અંદર સદાયને માટે સમય જાય. એને કોઈ ગતિ ના હોય. એને પછી કોઈ ગતિ ના હોય એટલે પછી ક્યાંય આવા જવાનું ના હોય. બ્રાહ્મી સ્થિતિ એટલે પોતાની અંદર જ પોતે સ્થિર થઈ જવાનું. પતન તો સામાન્ય માણસનું વિચારે વિચારે થાય છે. કોઈપણ વિચાર એને પતનના ખાડામાં જઈને ફેંકી આવે. ત્યારે બ્રહ્મની સ્થિતિમાં તો એની ઉન્નતિ સર્વોચ્ચ હોય. દેવો અને ઇન્દ્રો પણ જેને સતત પ્રાર્થના કરે કે આપ અમારા ઈષ્ટ છો, સર્જનહાર છો. અને એવા એ સ્થિતિની અંદર આમ બેસી ગયો હોય એકદમ.

બોલો, વિચાર કરો કેવી અદભુત વાત! સર્જનહાર છો અને

પેલો ખાલી બસમાં બેઠો છે, કાંઈ નહીં કે "હું મારી સ્થિતિમાં છું." પેલા લોકો સ્તુતિ કર્યા જ કરે, કર્યા જ કરે. એને કોઈ એના સાથે નહીં. એ ચૈતન્ય બ્રહ્મને સતત પ્રાર્થે અને એ રીતે એ પોતે જ ચૈતન્ય છે. એ દેવો છે; એ પોતે પણ પાછા ચૈતન્ય સ્વરૂપ હોવા છતાં એ પહેલા લોકોને જઈને પ્રાર્થના કરે છે કે "તમે ચૈતન્ય સ્વરૂપ છો."

તમે આમ એ ચૈતન્ય ક્યાં બેસતું હશે? ક્યાંથી મળશે? એ આપણા સૌની વચ્ચે પ્રાપ્ત થયેલું છે. આપણે ચૈતન્ય ધ્યાન કર્યું છે, પેલું કયું બીજું એક્સેપ્ટન્સ વાળું કર્યું છે, ચિદાકાશ ધ્યાન કર્યા છે બધા. તો આપણે બધું એ પ્રાપ્ત થયેલું છે, અંદર બધું જ છે, છતાંય જાણતા નથી. આત્મા છે ખરો શરીરમાં? એ અગોચર છે, સૂક્ષ્મ છે. અગોચરીમાં રામજી મળ્યા. આત્માની અનુભૂતિ પણ થવાની જ્યાં ઇન્દ્રિયો ફરી જ ના શકે. રામજી એટલે આત્મારામ. ગમે તેટલી શોધો પણ આત્મચેતના ક્યાંથી દેખાવાની છે? એની તો અનુભૂતિ કરવાની છે. આત્મા તો અગોચર છે. પોતાની અંદર, સ્વની અંદર વૃત્તિઓને સ્થાપિત કરીને પોતાના સૂક્ષ્મ અવ્યક્ત આત્માની અનુભૂતિ કરવાની છે. આ લેસન છે આપણને આપેલું. એ કાંઈ એમને એમ આત્મા નથી આવવાનો કે નાક-કાન જેમ આંગળીની જેમ આમ પકડીએ અને આમ બસ આ આત્મા આવી ગયો.

આવું કંઈ થવાનું નથી. એ તો અગોચર છે, માટે જ્ઞાનથી જ્ઞાન પ્રાપ્ત થાય. કોઈ હોશિયારી સાધનથી પ્રાપ્ત થાય નહીં. કોઈ ટ્રીક કરવા જાય, કોઈ ટેકનિક કરવા જાય તો એનાથી આત્મા આવે એવો નથી.

કાયાગઢ પર ગિરનારી મળ્યા. જેમ ગિરનાર પાઠ પર ભગવાન દત્તાત્રેય બિરાજે છે, તેમ આ કાયાની અંદર પણ એ જ બિરાજે છે. ત્યાં આપ્યો તારક મંત્ર તમને એમાંથી બહાર કાઢવા માટે. એમને શું ઉપદેશ આપ્યો? "તત્વમસિ" – "તું તે તત્વ છું." અને પછી અમર મંત્ર આપ્યો. "ડોન્ટ ટેક ઈટ લાઈટલી." આ બહુ અગત્યનું છે. તારક મંત્ર અને અમર મંત્ર વચ્ચે બધી મુદ્રાઓ છે. આ બેની વચ્ચે જ બધું આવી જાય છેબધ. આજે બપોરે શીખવાડ્યું એ બધું એની અંદર વચલું છે સ્ટેશન. તો અમર મંત્ર છે ઓમકાર. જે ઓમકાર કરે છે, એ તો પછી છેવટે બ્રહ્મની અંદર જઈને વિલીન થઈ જાય છે. એટલે એને મૃત્યુ પ્રાપ્ત થતું જ નથી. અને તારક મંત્ર છે "તત્વમસિ." સતત એનું અનુસંધાન મનને અંતર્મુખ બનાવ્યા પછી જ થઈ શકશે. આત્માનું સંધાન પ્રાપ્ત કરવાનો બીજો કોઈ ઉપાય અમારી જાણમાં નથી.

એકાંતમાં વૃત્તિઓને સ્થિર કરો, અંતર્મુખ બનો. ઇન્દ્રિયોથી આંખ, નાક, કાન, હાથ, પગ વડે અંતર્મુખ બની જાઓ. એટલે એને અંદરથી ધીમે ધીમે આમ જોતા જાઓ. એમાંથી પછી બધું ખેંચતા હોય જાણે કે તમારું ચિત્તને એવી રીતના તમે એ કરો અને એકઠું કરીને છેવટે પછી ત્યાં સ્થિર થઈ જાઓ. છેક ઉપરથી છેક નીચે સુધી અંદર ફરો એકવાર, બે વાર, ત્રણ વાર. એકવાર અંતર્મુખ થવા માટે પણ "ઓહમ સોહમ"ના ભાવથી સતત અંદર ને અંદર જ પગથી માથા સુધીને બધી આમ આમ ફરો. બહાર નહીં જવાનું. ધીરે ધીરે અભ્યાસ કરો, એના વડે અંતરમુખતા આવશે. કોઈ વખત દસ મિનિટ, અડધો કલાક લાગે. વધારે વિક્ષિપ્ત હોય ચિત્તો પણ આ કરશો એટલે સ્થિરતા તો આવી જ જશે. સતત એનો અભ્યાસ કરો. જે બહાર જોઈએ છે, ફરીએ છે, એને બદલે અંદર જોવાનું ને અંદર ફરવાનું. આંખો માત્ર નહીં, નજર ફેરવવાની અને વૃત્તિઓને સતત શરીરના એક એક અંગમાં, એક એક કોષની અંદર ફરતી ફરતી ફરતી ફરતી બધે જોવાની.

દુનિયામાં બહાર બહુ ફર્યા, ઘણી બધી વાતો કરી. આ બધું એક્સ ટેમ્પોર લખાયેલું છે હો. એમ ઘણા દ્રશ્યો જોયા, હવે અંદરના દ્રશ્યો જુઓ. એટલે કીધું: "ચૈતન્યમ શિષ્ય મધ્યે." એ જે પરમ ચૈતન્ય શિષ્યની અંદર રહેલું જ છે એમ ગુરુએ પહેલા જ સર્ટિફાય કરી દીધું છે. તો સૃષ્ટિનું આદિ બ્રહ્મ એ જ છે. એ જ આપણા પોતાના સ્વરૂપે આવીને બેઠેલ છે. આવી સ્થિતિ નિરંતર બની રહે પોતાના સ્વસ્વરૂપમાં અનુસંધાનની. એ અવસ્થાને અંતરમુખતા કહેવાય છે. એ ચેતનાની અનુભૂતિ કરાવશે, એ જ આત્મસાક્ષાત્કાર. ઇફ યુ વંડર કે શું છે આત્મસાક્ષાત્કાર, તો આને ફરી વખત તમે સમજી લો. તો કહેવાશે કે આ ચેતનાની અનુભૂતિ જે અંતર્મુખ થયા પછી કરાવે છે, તેને આત્મસાક્ષાત્કાર કહેવામાં આવે છે.

આપણા શરીરમાંના લોકોને તો કેટલી ક્યુરિયોસિટી હોય! જાણે આમ ક્યાંક જઈને ફોટોશોપમાં ફોટો પડાવવાનો હોય અને પેલો ફટ દઈને આમ કાઢીને આપી દેવાનો ને રાજી થવાનો હોય, એવી રીતે લોકો આત્મસાક્ષાત્કાર કરવા પર છે અત્યારે. એનુંય વિન્ડો શોપિંગ ચાલે છે. આપણા શરીરમાં એ ચેતના અવ્યક્ત સ્વરૂપે છે, એ ઊર્જા છે. એ ઊર્જાની અનુભૂતિ આપણામાં રહેલી હોય તો એનો એટલો બધો સ્પષ્ટ અનુભવ થાય કે સામો માણસ કદાચ અડે ને તો એને ઝાટકો લાગી જાય. તમે એ સ્થિતિની અંદર હો ને, જો કોઈ ભૂલેચૂકે અડી જાય ને, તો એને ઝાટકો લાગી જાય. જબરજસ્ત મોટો આમ આત્મસ્થિતિ. એટલા માટે કહેવામાં આવે છે કે એકાંતમાં બેસજો, બીજા બધા બહુ વળવાનું, કરવાનું, નડવાનું બધું બંધ રાખજો. શું? પણ છતાંય પછી કોઈક આવીને અડી ગયો ભૂલેચૂકે, તો એને એવું થઈ શકે છે. આ બધાને થાય જ એવું કાંઈ છે નહીં, પણ આવું થાય છે.

એને ઝાટકો લાગશે, કારણ કે પેલો સંપૂર્ણ શક્તિ મુદ્રાની અંદર આવી ગયો છે, પૂર્ણત્વની સ્થિતિમાં આવી ગયો છે. અને આવો ત્યાં આગળ અધૂરો છે એટલે શક્તિ તો આમ વહી જાય ને ફટ દઈને. પેલો તો ત્યાં આગળ જઈને અડે છે આમ. આત્મસ્થિતિ માટે સતત એની અંદર અભ્યાસ કર્યા કરજો, સતત અંદર રમ્યા જ કરજો. એ અંદર બેઠેલા તમારા જે સદ્ગુરુ છે ને, એ તમને અનુભૂતિ ચોક્કસ કરાવી દેશે. એ રામ નામ જે હૃદય ધરે, એને કશુંય નુકસાન, ભય કે પતન પણ ના કરાવી શકે. કારણ કે પોતે એ સ્થિતિએ પહોંચી જ ગયો છે, દેહાતીત થઈ જ ગયો છે. હવે તમે નિશ્ચય કરી જ નાખો: "દેહાતીત થવું જ છે" કે "બસ, મનાતીત થવું જ છે મારે." અને તે તો હું છું જ, કારણ કે હું બ્રહ્મ છું, હું આત્મા છું. આત્મા, બ્રહ્મ, પરમાત્માની અંદર કોઈ ભેદ.

નથી, હા, પરબ્રહ્મ, પરમાત્મા અને ઈશ્વરમાં ભેદ છે. પણ હું ઈશ્વર નથી, હું તો બ્રહ્મ છું, સમજાય છે? બહુ ફરક છે. ઈશ્વર બનવું એટલે કલેક્ટર બનવા જેવું કામ છે. આખા જિલ્લાની કડાકૂટ કર્યા કરવાની. આ પણ જો હું બ્રહ્મ છું તો હું તો મુક્ત છું, મારે કંઈ કરવાનું નહીં. ભારતના રાષ્ટ્રપતિ બધે ફર્યા કરે, બધું જોયા કરે, બધું એના નામે બિસાબેને જોખપે બધું થયા કરતું હોય, ચાલ્યા જ કરે, બધા બધું કર્યા કરે, એણે કંઈ નહીં કરવાનું. એટલે હમણાં જે વાત કરી હતી ને, પેલા બાપજી બેઠા હતા, "પાવલી આપું ને? કે રૂપિયો અપાવું?" એના જેવું. એટલે કોઈ એના માટે જો લાયક ના હોય આ બ્રહ્મિશ્રીને, તો એનાથી એટલું બેસાશે જ નહીં. દસ મિનિટ બેસતામાં તો આમ પગ બુમો પાડવા માંડશે. નહીંતર પછી પાછી એનો વર બુમો પાડવા માંડશે. કશું નહીં હોય, છે. મને છોકરા કકડાટ કરતા આવશે, "મમ્મી!" પેલા મન માર્યું અને પછી કંઈ ના હોય તો પાછો મોબાઈલ બે-ચાર વાગશે, બધું થઈ જશે.

એકદમ ઉડી ગયું કે ચાલ, તારું કલ્યાણ થઈ ગયું. એટલે આમ દેહાતીત થઈ જાવ. જેણે આમ આત્મસંયમ કેળવી લીધો, આત્મબળ કેળવ્યું, એ કોઈનાથી ના બીવે, મૃત્યુથી પણ નહીં. ભલે શરીર રહે કે ના રહે, પણ મારો કૃષ્ણ તો મારી સાથે જ છે ને? અંતે મીરાની જેમ કૃષ્ણત્વમાં સમાઈ જવાનું. બસ, એ સમાઈ ગઈ હતી મીરા મંદિરની અંદર. તો બસ, એવી રીતે ત્યાં આગળે સમાય. તે શું કહે છે કે, "પ્રસાદતું પ્રસાદાત પ્રસન્નતા, પ્રસાદતું પ્રસન્નતા પરમબ્રહ્મ સ્વરૂપ." આદ્ય બ્રહ્મ જે સ્વયં જ્યોત સ્વરૂપે પ્રકાશી રહેલા છે, તેનું દર્શન અંદર કરાવ્યું અને બ્રહ્મને ઓળખાવ્યા. આહા! "બ્રહ્મ તો આવો છે કે મારી જાત જણાવી રે, સોહમ બ્રહ્મ રૂપ મારું." હવે ત્રિવિધ તાપ મુક્ત થયા. અને જે આદિ બ્રહ્મ છે, એમાંથી તો બ્રહ્મા, વિષ્ણુ અને મહેશની ઉત્પત્તિ છે. એ જ શક્તિઓ. બ્રહ્મ તો એક જ છે, બધી આવિર્ભાવ બ્રહ્મનો છે.

એ જ સૌના હૃદયમાં નિવાસ કરે છે. પરંતુ એ તો સર્વત્ર છે અને સર્વજ્ઞ છે. "યદિ પ્રસન્ન યોગીશ." મારી બધી વૃત્તિઓ અંતર્મુખ રહ્યા કરે. મારે હવે બહાર જવાનું ક્યાંય કરવું નથી, કશું જોવું પણ નથી, કશું જોઈતું પણ નથી. બસ, સતત સ્વરૂપમાં જ રહેવું. આમ આમ આત્મામાં જ બ્રહ્મના દર્શન થશે. પ્રસાદ કોને કહેવાય તે ખબર છે? જે પ્રસન્ન થઈને આપે ને તેને પ્રસાદ કહેવાય. "પ્રસાદ તો પ્રસન્નતા." આપણે કેવા રાજી થઈ થઈને બધાને પ્રસાદ વેચીએ છીએ? "લઈ જાવ, લઈ જાવ!" કે એ પ્રસન્નતા છે. પ્રસન્નતાનું બીજું નામ છે પ્રસાદ. જાણીએ કે પેલો બીજી વાર આવ્યો છે, તોય પાછા, "બી વાર આવ્યો ને? લે, લઈ જા!" કે, "ઉપરી ના આવતો!" પણ પાછા આપે ખરા, એમને એમ જવાના? દે, અમારે એવું થતું. તે મંદિરમાં જઈએ ને, પેલી આરતી-બારતી કરીએ ને, તે વખત બધી ત. પછી પ્રસાદ વેચવા કોકને ઊભો કર્યો હોય તો એ પછી આવું કરે અમારી જોડે એમ.

હવે જ્યારે પ્રસાદ વેચાતો હોય, મળતો હોય, તો બે હાથથી લઈ લેવાનું. આ તો તો કૃપા છે કે છે. તો આ જ્ઞાન જ્યારે આવી રીતના આમ વહેતું હોય ને, તેને આવી રીતના લેવાવજો. એટલા માટે કહેતા હતા, "માસ્ટર, આમ ગ્રહણ મુદ્રામાં રહો." મૂળ વાત તો એમ જ હતી. હાથ આમ ફેલાઈને બેસવાનું નહોતું કે તમે ભિખારી નથી. રિસીવિંગ એ મુખ્યત્વ પ્રસાદમાં સાત્વિકતા હોય, એવો ભાવ હોય, પ્રસન્નતાની અનુભૂતિ કરાવે. "જેવું અન્ન એવું ઓડકાર." એ શુદ્ધ અન્ન છે, પવિત્ર અન્ન છે. બ્રાહ્મી ભાવનો પ્રસાદ થોડો આપે ને, તો પણ બસ, અધથી. બે સિંગના દાણા ને આમ એક-બે સાકરિયા મળતા હતા એ વખતે. તો આમ બસ આમ લીધા ને એટલે આ આનંદ આનંદ! કેટલી ખુશી હતી તે વખતે! હું યાદ કરું છું આ. અરે, બ્રાહ્મી ભાવનો પ્રસાદ થોડો આપો તો પછી અધ થઈ ગયા, કૃતાર્થ થઈ ગયા ભાઈ કે છે. આજે જે ભાવ છે ને, વિચારને, વર્તનને, વ્યવહારને, આ બધાને પવિત્ર બનાવી મુકશે.

બિલકુલ બધું પાપ બાળી જ મુકશે, ખતમ કરી નાખશે કે છે. કારણ કે બ્રહ્મ કેવો છે? બ્રહ્માગ્નિ. એટલે બધું બાળી નાખે, વિકારોને ખતમ કરી નાખે. આવી વાત છે. તો આપણે અહીંયા વિરામ લઈએ. હવે સાડાસાત થયા છે. આગળનું પાછી આવ્યા સમ અધર ટાઈમ વી વિલ સી. ક્યારે પણ સંજોગ હશે ત્યારે. આગે ઓર ભી હે. અહીં ક્યાંક રાખી મુકશું. અહીં આને હું આમ વાળી દઈશ ને એટલે ચાલશે. અહીં આ.

"ૐ પૂર્ણમદઃ પૂર્ણમિદમ પૂર્ણાત્ પૂર્ણમુદચ્યતે। પૂર્ણસ્ય પૂર્ણમાદાય પૂર્ણમેવાવશિષ્યતે॥" ૐ શાંતિઃ શાંતિઃ શાંતિઃ ૐ.

હે પરમાત્મા, હે પરબ્રહ્મ, અમને બ્રહ્મ તત્પરતા આપો. બસ, અમે બ્રહ્મને પ્રાપ્ત થઈએ અને બ્રહ્મ અમને પ્રાપ્ત થઈ જાય.

"ૐ પૂર્ણમદઃ પૂર્ણમિદમ પૂર્ણાત્ પૂર્ણમુદચ્યતે। પૂર્ણસ્ય પૂર્ણમાદાય પૂર્ણમેવાવશિષ્યતે॥" ૐ શાંતિઃ શાંતિઃ શાંતિઃ ૐ.

નિત્ય બ્રહ્મ સ્વરૂપમાં આપણે સૌ રહી શકીએ, બસ એ જ ભાવ સાથે સમર્પણ. થેન્ક્યુ.