અમોઘ ક્લાસ ૬ · સત્યનારાયણ કથા

ઘણા લોકો એવું કહેતા હોય છે કે ઈચ્છાઓ બધી નાશ કરી નાખો, જીવનમાં આગળ વધવું હોય તો બધું આમ કરી નાખો, તેમ કરી નાખો, બધું તોડી ફોડીને નવરો કરી નાખો; એ બધાયના જીવન તૂટી ફોટીને નવરા થઈ ગયા અને ખાવા પીવાના ફાફા પડી ગયા. આવા કેટલાય લોકો બૌદ્ધ સાધુઓ બની ગયા હતા એક જમાનાની અંદર. હવે બૌદ્ધ સંપ્રદાય જે થયો તેને શું થયું? તો કે એ વખતના રાજાઓએ રાજ્યાશ્રય આપ્યો. હવે જે રાજ્યાશ્રય પામેને એ લોકોને જાણે કે પેલા વર્ષાસનો બંધાઈ જતા હોય, એવી રીતના અઢળક સંપત્તિ આવે જ જતી હોય. પછી આપણે જોઈએ છેને કે અમુક સંતો જે હોય બધા, અમુક મંદિરો હોય એ બધાની અંદર અમુક પ્રકારના દૂષણો ફેલાતા, પનપતા અને એ પ્રમાણે થતા થતા આપણે જોયા કરતા હોઈએ. જે સંતોનું જીવન લક્ષ્ય પામવાનું હોય છે અને લોકોને પમાડવાનું હોય છે, એના બદલે ખુદ ગુમરાહ બની જાય.

એટ્રેક્શન એના વિશે પણ બપોરે વાત કરીશું; લો ઓફ હાઉ વર્સ. તો આ બધા રાજ્યાશ્રય પામવાના કારણે બધા વિલાસી જીવન ભારતી દેખાવડા, બહુ સરસ મજાનો કે અતિશય કે પવિત્ર છે અને બધું કઈ કઈ સરસ રીતે બધું કરી રહ્યા; પણ વાસ્તવની અંદર એ લોકોએ આહારનું ધ્યાન ના રાખ્યું, ચૂકી ગયા, એ લોકો વિહારનું ધ્યાન ના રાખ્યું, ચૂકી ગયા, એ લોકો ઉચ્ચારનું ધ્યાન ના રાખ્યું, ત્યાં પણ ચૂકી ગયા. એક વખતે મદ જેને કહેવાય ને, મદ જેમ વધતો જાય માણસની અંદર, બુદ્ધિ ભ્રષ્ટ થતી જાય.

તો આ બુદ્ધિ ભ્રષ્ટ થવાના કારણે આખા મઠોના મઠ ઉજ્જડ થવા માંડ્યા અને લોકો ભ્રષ્ટ આચરણ તરફ વળ્યા, તો આ આખો ઇતિહાસ છે. શંકરાચાર્ય મહારાજ આવ્યા અને એમણે જોયું કે આ તો વૈદિક પરંપરા બિલકુલ ખતમ થઈ જવાના આરે આવીને ઊભી રહી ગઈ છે, તો એમણે વળી પાછું શાસ્ત્રાર્થ કરીને બધા લોકોને આ બાજુ વાળ્યા વૈદિક પરંપરા તરફ; તો આ ચાલ્યા જ કરે છે. તો ઈચ્છાઓનો નાશ નથી કરવાનો, ઈચ્છાઓ હોવી જોઈએ; ઈચ્છા વગર તો જીવ બિલકુલ જડ જેવો થઈ જાય, એનામાં કાંઈ ચેતના જ ના રહે. કોઈ એક માણસ એવું નક્કી કરે કે મારે કોઈ ઈચ્છા નથી રાખવી, આખો દિવસ બસ આમ પથારીમાં પડ્યા રહેવું છે, તો એ પણ એક ઈચ્છા જ છે કે પથારીમાં પડ્યા રહેવું છે. તો ઈચ્છાઓ હોવી જ જોઈએ, પણ એ ઈચ્છા કેવી હોવી જોઈએ? તો કે એ 'શુભ ઈચ્છા' હોવી જોઈએ. શુભ ઈચ્છા જ્યારે પણ આપણી અંદર જાગૃત થાય, તો એ આપણને ઉન્નતિ તરફ, પ્રગતિ તરફ, ઉર્ધ્વગતિ તરફ લઈ જાય.

સંતોએ પણ ઈચ્છાઓ કરી, ભક્તોએ પણ ઈચ્છાઓ કરી, જ્ઞાનીઓએ પણ ઈચ્છાઓ કરી; નરસિંહ મહેતાએ ઈચ્છા કરી, "હું શું કરું? મારે તો ભગવાનના દર્શન કરવા છે." ઈચ્છા તીવ્ર બની એટલે ભગવાનને આવવું પડ્યું, એમને દર્શન આપવા પડ્યા.

મીરાંબાઈએ ઈચ્છા કરી, "મારે તો ગિરધર ગોપાલ જોઈએ, બીજું કોઈ નહીં." તો એમને પણ પ્રાપ્ત થયા. તો આ બધી ઈચ્છાઓ જ છે, પણ એ કેવી છે? પરમાત્માને પામવાની ઈચ્છા છે, તો એને શુભ ઈચ્છા કહીએ, એ કલ્યાણકારી ઈચ્છા છે; અને એનાથી વિપરીત આ સંસારના ભોગો ભોગવવાની જે ઈચ્છા છે, એ અશુભ ઈચ્છા છે જે આપણને પતનના માર્ગે લઈ જાય છે. તો આ સમજણ આપણામાં હોવી જોઈએ. આ સમજણને કેળવવા માટે જ આપણે બધા એકઠા થયા છીએ. ભગવાન સત્યનારાયણની કથા, એ પણ એક બહુ સુંદર માધ્યમ છે આ સમજણને ઉજાગર કરવાનું. કથા વિશે જો કહું તો, "કથા એટલે જેના શ્રવણ માત્રથી આપણી અંદર રહેલા દોષોનું શમન થાય અને સદગુણોનો આવિર્ભાવ થાય, તેને આપણે કથા કહીએ છીએ." તો એવી આ ભગવાન સત્યનારાયણની કથા છે. પ્રત્યેક કથાની શરૂઆતમાં એક બહુ સુંદર પ્રાર્થના હોય છે, જેના વડે આપણે આપણી જાતને શાંત કરી શકીએ, એકાગ્ર કરી શકીએ.

તો આંખો બંધ કરીએ, શાંત થઈએ, સરસ મજાની પ્રાર્થનાથી શરૂઆત કરીએ: "To the Supreme Lord, Divine Father, Divine Mother, Param Guru Padmasambhava, Mahaguruji Meiling, Grand Master Choa Kok Sui, all the holy gurus, holy angels, and all the spiritual elders, we humbly bow for your divine presence and blessings for knowledge, illumination, divine wisdom, divine oneness, and divine fullness. With thanks and in full faith."

આપણે પ્રત્યેક પ્રાર્થનામાં એક બહુ સુંદર વસ્તુ જોઈએ છીએ કે અમને અભય પ્રાપ્ત થાઓ. આ સંસારની અંદર દરેક જીવ કોઈને કોઈ ભયથી પીડિત છે, પ્રત્યેક પળે એને અસુરક્ષાની લાગણી સતાવે છે. આ અસુરક્ષાની લાગણીમાંથી મુક્ત થવાનો એક સરળ માર્ગ એટલે ભગવાન શરણાગતિ. શરણાગતિ જ્યાં સુધી આપણી પાસે પ્રાપ્ત ન થયેલી હોય, આપણે કેળવી ન હોય, ત્યાં સુધી કોઈપણ આપણને ગમે તેટલું આપવા માંગતો હોય તો પણ આપણે એને સારી રીતે ગ્રહણ કરી શકતા નથી. એટલે સૌથી પહેલાં આપણને અભય વચન આપવામાં આવે છે કે કંઈ પણ કરશો, તમને અભય પ્રાપ્ત થશે. દરેક જ્ઞાની પુરુષ હંમેશા આપણને અભયતાનું વરદાન આપતો હોય છે. એટલે અભય પ્રાપ્ત કર્યા પછીથી આપણા જીવનની અંદર બીજી બાબત આવવી જોઈએ, એ છે સંતોષ. સંતોષ એટલે કે જીવનની છેલ્લી પળ સુધી તમારાં સ્વપ્નાં સાકાર કરવાનો ઉદ્યમ કર્યા કરો, પણ પ્રત્યેક પળે તમારી પાસે જે કંઈ હોય તેનાથી તમે સંતુષ્ટ રહો, આને કહેવાય સંતોષ.

સંતોષનો મતલબ એવો નથી આપણે સમજવાનો કે હવે મારી પાસે આટલું પૂરતું થઈ ગયું છે ને હવે મારે કોઈ કાર્ય કરવાની જરૂર નથી. જવાબદારી સંસાર પ્રત્યે ઊભી જ રહે છે કે તમે કંઈક કર્યા કરો. જે સંસારમાંથી તમે પ્રાપ્ત કર્યું છે, તે સંસારને તમે એ વસ્તુઓ પાછી પણ આપો. ઘણી વખતે એવું બને છે કે આપણે કોઈકને સંપત્તિના રૂપે અમુક વસ્તુઓ આપી દઈ શકીએ છીએ; બંગલા, ગાડી, ઘણી બધી જમીન, બધા જ પ્રકારના વારસા આપણે લખીને, એગ્રીમેન્ટ કરીને બધું આપી દઈએ. પણ જો એને સાચી સમજણ ન આપી હોય, તો એ બહુ ઝડપથી એને ગુમાવવાનું શરૂ કરે છે અને એક દિવસે ફરી પાછો એ કંગાળ બની જાય છે. એટલે આપણે આ સમજણ કેળવવી, એ સમજણને પણ સાથે-સાથે પાછી આપવી એ બહુ જરૂરી થઈ જાય છે. સમજણ શક્તિ જ્યાં સુધી કેળવાઈ ના હોય ત્યાં સુધી કંઈ પણ વસ્તુને આપણે જે ગ્રહણ કરેલી હોય, તેને પણ આપણે રાખી શકતા નથી.

આપણી પાસે જ્ઞાન પણ એટલે એવું બને છે કે આપણે ઘણી વખતે ઘણી બધી વસ્તુઓ જાણી લીધી છે, પણ ઉપયોગમાં આવી નથી, અમલમાં આવી નથી. પરિણામ એવું બને છે કે અમુક સમય પછી આપણે એવી-એવી ચીજોને ધીમે-ધીમે ભૂલતા જઈએ છીએ. સ્મૃતિની અંદર રહેલું હોય, સ્ટોર થયેલું હોય, સ્મૃતિ ધીમે-ધીમે ભૂસાય; આ બધા વૈજ્ઞાનિકો એવું કહેશે તમને કે અમુક પ્રકારના પ્રોટીન હોય ને એમાં આમ કરીને આમ ફેરફાર થઈ જાય એટલે બધું ગરબડમાં પડી જાય. તો આ બહુ એક મહત્વની બાબત છે, જેના પર આપણે ધ્યાન આપવું જોઈએ.

હવે ભગવાન સત્યનારાયણની કથા, એના પાંચ અધ્યાય છે, એ પાંચેય અધ્યાયની અંદર બહુ સુંદર બોધ છુપાયેલો છે. પ્રથમ અધ્યાયની અંદર શૌનકાદિક ઋષિઓ સૂતજીને પ્રશ્ન પૂછે છે કે, "હે મુનિરાજ, આ કલિયુગની અંદર મનુષ્યો અલ્પ આયુષ્યવાળા, મંદ બુદ્ધિવાળા અને અનેક પ્રકારના આધિ, વ્યાધિ અને ઉપાધિથી પીડિત હશે, તો એવા લોકોના કલ્યાણ માટેનો કોઈ સરળ માર્ગ બતાવો." ત્યારે સૂતજી કહે છે કે, "આ જ પ્રશ્ન એક વખત નારદજીએ ભગવાન વિષ્ણુને પૂછ્યો હતો, ત્યારે ભગવાને જે વ્રત બતાવ્યું હતું, એ જ હું તમને કહું છું, એ ભગવાન સત્યનારાયણનું વ્રત છે." નારદજી જ્યારે મૃત્યુલોકમાં ભ્રમણ કરવા આવ્યા, ત્યારે એમણે જોયું કે મનુષ્યો પોતાના કર્મોના કારણે અનેક પ્રકારના દુઃખો ભોગવી રહ્યા છે. નારદજી તો પરમ દયાળુ, એમનાથી આ દુઃખ જોવાયું નહીં, એટલે સીધા પહોંચ્યા ક્ષીરસાગરમાં ભગવાન વિષ્ણુ પાસે.

ભગવાન પાસે જઈને એમણે સ્તુતિ કરી: "નમો વાઙ્મયસ્ત્વમ્, ચિન્મયસ્ત્વમ્, બ્રહ્મમયસ્ત્વમ્, આનંદમયસ્ત્વમ્, સચ્ચિદાનંદાદ્વિતીયોસિ, પ્રત્યક્ષં બ્રહ્માસિ ત્વમ્..." ભગવાને પૂછ્યું, "હે નારદ, તારા આવવાનું કારણ શું છે?" ત્યારે નારદજીએ મૃત્યુલોકના મનુષ્યોના દુઃખોની વાત કરી અને એના નિવારણનો ઉપાય પૂછ્યો.

ભગવાને કીધું, "હે નારદ, સંસારની અંદર એક એવું વ્રત છે જે સ્વર્ગમાં પણ દુર્લભ છે અને જે કરવાથી મનુષ્યના તમામ પ્રકારના કષ્ટ દૂર થાય છે, ધન-ધાન્યની પ્રાપ્તિ થાય છે અને અંતે મોક્ષ મળે છે, એ સત્યનારાયણનું વ્રત છે." કોઈપણ મનુષ્ય શ્રદ્ધા અને ભક્તિપૂર્વક બ્રાહ્મણ અને બંધુ-બાંધવો સાથે મળીને સાંજની વેળાએ આ વ્રત કરે, નૈવેદ્ય અર્પણ કરે, સપાદ ભક્ષ ભોજન (સવા શેરનો પ્રસાદ) અર્પણ કરે અને કથા સાંભળે, તો એના તમામ મનોરથ સિદ્ધ થાય છે. આ પ્રથમ અધ્યાયનો બોધ છે કે સત્યનો સ્વીકાર કરવો, સત્યનારાયણ એટલે જે સત્ય છે એ જ પરમાત્મા છે, એનો સ્વીકાર કરવો એ જ સૌથી મોટું વ્રત છે. દ્વિતીય અધ્યાયની અંદર એક ગરીબ બ્રાહ્મણની કથા આવે છે, જે કાશી નગરીમાં રહેતો હતો. એ બિચારો એટલો ગરીબ કે રોજ ભિક્ષા માંગવા જાય તોય માંડ માંડ ખાવાનું પૂરું થાય, ભૂખ્યો અને તરસ્યો ભટક્યા કરે.

ભગવાન સત્યનારાયણ વળી પાછા બ્રાહ્મણનું રૂપ ધરીને એની પાસે આવ્યા અને પૂછ્યું, "હે વિપ્ર, તું આટલો બધો પીડિત થઈને કેમ ભટકે છે?" બ્રાહ્મણે પોતાની ગરીબીની વાત કરી. ત્યારે ભગવાને એને સત્યનારાયણ વ્રત કરવાની વિધિ બતાવી. બ્રાહ્મણે નક્કી કર્યું કે હું આ વ્રત ચોક્કસ કરીશ. એ રાત્રે એને ઊંઘ ના આવી, એ જ ચિંતનમાં રહ્યો. બીજે દિવસે ભિક્ષા માંગવા ગયો તો એને રોજ કરતાં ઘણું વધારે ધન પ્રાપ્ત થયું. એણે એ ધનમાંથી ભગવાન સત્યનારાયણનું વ્રત કર્યું અને ધીમે-ધીમે એ સુખી અને સમૃદ્ધ થઈ ગયો. આ જ અધ્યાયમાં આગળ એક લાકડા વેચનાર કઠિયારાની પણ કથા આવે છે. એ લાકડા વેચીને બિચારો પોતાનું ગુજરાન ચલાવતો હતો. એક દિવસ એ તરસ્યો થઈને પેલા બ્રાહ્મણના ઘર પાસેથી પસાર થયો, ત્યાં વ્રત ચાલતું હતું. એણે અંદર જઈને પ્રણામ કર્યા, પાણી પીધું અને વ્રત વિશે પૂછ્યું.

બ્રાહ્મણે એને વ્રતનો મહિમા કહ્યો. કઠિયારાએ પણ સંકલ્પ કર્યો કે આજે લાકડા વેચીને જે પૈસા મળશે, એમાંથી હું પણ વ્રત કરીશ. એ નગરમાં ગયો, એ દિવસે એને લાકડાની બમણી કિંમત મળી. એ બહુ ખુશ થયો, પ્રસાદની સામગ્રી લાવ્યો અને બંધુ-બાંધવો સાથે મળીને વ્રત કર્યું. એ પણ ધન-ધાન્યથી સુખી થયો અને અંતે મોક્ષને પામ્યો. આ બીજો અધ્યાય આપણને એ સમજાવે છે કે ઉદ્યમની સાથે-સાથે શ્રદ્ધા હોવી જરૂરી છે.

તૃતીય અધ્યાયની અંદર ઉલ્કામુખ નામના રાજા અને એક સાધુ નામના વાણિયાની કથા આવે છે. રાજા નદી કિનારે વ્રત કરતા હતા, ત્યાં સાધુ વાણિયો પોતાની નાવ લઈને આવ્યો. નાવ સામગ્રીથી ભરેલી હતી. એણે રાજાને પૂછ્યું, "હે રાજન, આપ આ કયું વ્રત કરી રહ્યા છો?" રાજાએ કીધું, "હું પુત્ર અને ધન-ધાન્યની પ્રાપ્તિ માટે ભગવાન સત્યનારાયણનું વ્રત કરી રહ્યો છું." વાણિયાએ કીધું, "મારે પણ કોઈ સંતાન નથી, તો હું પણ આ વ્રત કરીશ." એ ઘેર આવ્યો, પોતાની પત્ની લીલાવતીને વાત કરી. પત્ની સગર્ભા થઈ અને એને ત્યાં એક સુંદર પુત્રીનો જન્મ થયો, જેનું નામ કલાવતી રાખ્યું. પત્નીએ કીધું, "સ્વામી, હવે તો વ્રત કરો." વાણિયો કહે, "દીકરી મોટી થાય, એના લગ્ન વખતે કરીશ." દીકરી મોટી થઈ, એના લગ્ન કંચન નગરના એક સરસ વણિક કુમાર સાથે નક્કી થયા, લગ્ન પણ થઈ ગયા; પણ વાણિયો વ્રત કરવાનું ભૂલી ગયો, અહંકારમાં આવી ગયો, લોભમાં આવી ગયો.

ભગવાને એને સજા કરવાનું નક્કી કર્યું.

વાણિયો એના જમાઈ સાથે રત્નપુર નગરમાં વ્યાપાર કરવા ગયો. ત્યાં ચંદ્રકેતુ રાજાનું રાજ્ય હતું. એ રાત્રે રાજાના મહેલમાં ચોરી થઈ, ચોર માલ લઈને ભાગ્યા પણ પાછળ સૈનિકો પડ્યા એટલે ચોર એ માલ પેલા વાણિયાની દુકાન પાસે ફેંકીને ભાગી ગયા. સૈનિકો આવ્યા, વાણિયા અને જમાઈને ચોર સમજીને પકડી લીધા, સાંકળોથી બાંધી દીધા અને જેલમાં પૂરી દીધા. એમનું બધું ધન પણ રાજાએ જપ્ત કરી લીધું. ભગવાને એના ઘરની સ્થિતિ પણ ખરાબ કરી નાખી; ઘરમાં ચોરી થઈ ગઈ, ખાવાના ફાફા પડી ગયા. પત્ની અને દીકરી ભિક્ષા માંગવા નીકળ્યા. એક દિવસ કલાવતી ભિક્ષા માંગતી માંગતી એક બ્રાહ્મણના ઘરે ગઈ, ત્યાં સત્યનારાયણનું વ્રત ચાલતું હતું. એણે કથા સાંભળી, પ્રસાદ લીધો અને ઘેર આવીને માને વાત કરી. લીલાવતીએ પણ સંકલ્પ કર્યો અને ભગવાનની માફી માંગીને વ્રત કર્યું. ભગવાને રાજા ચંદ્રકેતુને સ્વપ્નમાં આવીને કીધું કે, "તે જે બે વાણિયાને જેલમાં પૂર્યા છે, એ ચોર નથી; એમને સન્માનપૂર્વક મુક્ત કર, નહીંતર તારું રાજ્ય નષ્ટ થઈ જશે." બીજે દિવસે રાજાએ બંનેને બોલાવ્યા, માફી માંગી, નવું સુંદર વસ્ત્ર-આભૂષણ આપ્યા અને જપ્ત કરેલું ધન બમણું કરીને પાછું આપ્યું અને વિદાય કર્યા.

આ ત્રીજો અધ્યાય આપણને એ શીખવે છે કે સંકલ્પનું પાલન કરવું જોઈએ, અહંકાર અને લોભમાં આવીને ભગવાનને આપેલું વચન ભૂલવું ન જોઈએ.

ચોથો અધ્યાય બહુ જ અદભુત છે. વાણિયો અને જમાઈ નાવમાં બેસીને પાછા આવી રહ્યા હતા. ભગવાને વળી પાછા એમની પરીક્ષા કરવાનું નક્કી કર્યું; એક દંડી સ્વામી (સન્યાસી) નું રૂપ ધરીને આવ્યા અને પૂછ્યું, "હે વાણિયા, તારી નાવમાં શું ભરેલું છે?" વાણિયાએ અહંકાર અને મજાકમાં કીધું, "મહારાજ, મારી નાવમાં તો વેલા અને પાંદડા ભરેલા છે, બીજું કાંઈ નથી." સ્વામીજી કહે, "તારું વચન સત્ય થાઓ." એમ કહીને સ્વામીજી નદી કિનારે જઈને બેસી ગયા. વાણિયાએ નાવમાં જોયું તો બધું ધન સોના-મહોરો બધું વેલા અને પાંદડા બની ગયા હતા! એ તો ચક્કર ખાઈને પડી ગયો, ધરાશાયી થઈ ગયો. જમાઈએ કીધું, "પેલા સન્યાસી કોઈ સામાન્ય પુરુષ નથી, એ ભગવાન જ હોવા જોઈએ; ચાલો, એમના શરણમાં જઈએ." બંને ગયા, પગમાં પડી ગયા, ખૂબ રડ્યા અને માફી માંગી. ભગવાને કીધું, "તેં લોભ અને અહંકારમાં આવીને અસત્ય વચન કીધું, માટે આ સ્થિતિ થઈ." વાણિયાએ કાલાવાલા કર્યા, "પ્રભુ, મારું અજ્ઞાન દૂર કરો, મને ક્ષમા આપો." ભગવાને કૃપા કરી, બધું ધન પાછું આપી દીધું.

વાણિયો પોતાના નગરની નજીક પહોંચ્યો, એણે ઘેર સમાચાર મોકલ્યા. એ વખતે લીલાવતી અને કલાવતી ભગવાનનું વ્રત કરી રહ્યા હતા. સમાચાર સાંભળીને લીલાવતીએ કલાવતીને કીધું, "તું વ્રત પૂરું કરીને પ્રસાદ લઈને ઝડપથી આવ, હું નદી કિનારે જાઉં છું." કલાવતી ઉતાવળમાં પ્રસાદ લેવાનું ભૂલી ગઈ અને પતિને મળવા દોડી ગઈ. ભગવાને એની આ ભૂલ બદલ જમાઈ સહિત નાવને પાણીમાં ડુબાડી દીધી! કલાવતી પતિને ન જોતાં બહુ રડવા માંડી, સતી થવા માટે તૈયાર થઈ ગઈ. વાણિયાને સમજાયું કે આ ભગવાનનો જ કોઈ પ્રકોપ છે, કંઈક ભૂલ થઈ છે. એણે ત્યાં જ બેસીને સંકલ્પ કર્યો કે, "હે પ્રભુ, જો મારો જમાઈ પાછો આવશે તો હું બહુ મોટું વ્રત કરીશ." ભગવાને આકાશવાણી કરી, "તારી દીકરી પ્રસાદ લીધા વગર પતિને મળવા આવી છે, માટે આ બન્યું છે; એ ઘેર જઈને પ્રસાદ લઈને પાછી આવે તો એનો પતિ ચોક્કસ મળશે." કલાવતી દોડતી ઘેર ગઈ, પ્રસાદ લીધો અને પાછી આવી.

પતિ જીવતો થઈને બહાર આવ્યો, નાવ પણ ઉપર આવી ગઈ. બધા બહુ ખુશ થયા, ઘેર આવીને દર મહિને નિયમિત વ્રત કરવા માંડ્યા અને સુખી થયા. આ ચોથો અધ્યાય આપણને એ બોધ આપે છે કે પ્રસાદનો તિરાસ્કાર કે અનાદર ક્યારેય ન કરવો જોઈએ, ભગવાનની ભક્તિમાં ઉતાવળ ન હોવી જોઈએ, પૂર્ણ શ્રદ્ધા હોવી જોઈએ.

પંચમ અધ્યાયની અંદર તુંગધ્વજ નામના રાજાની કથા આવે છે. રાજા વનમાં શિકાર કરવા ગયા હતા. એક મોટા વડના વૃક્ષ નીચે ગોવાળો બધા ભેગા થઈને ભગવાન સત્યનારાયણનું વ્રત કરી રહ્યા હતા. રાજાએ અહંકારમાં આવીને ત્યાં જોયું પણ ખરું, પણ નમસ્કાર ના કર્યા, પ્રસાદ પણ ના લીધો અને ચાલ્યા ગયા. ગોવાળોએ પ્રસાદ રાજાની પાસે મૂક્યો હતો, રાજા એ છોડીને ચાલ્યા ગયા. ભગવાને એમના ૧00 પુત્રોને મારી નાખ્યા, બધું ધન-ધાન્ય નષ્ટ થઈ ગયું, રાજ્ય પર સંકટ આવી ગયું. રાજાને સમજાયું કે પેલા ગોવાળોના પ્રસાદનો અનાદર કરવાથી જ આ સ્થિતિ થઈ છે. રાજા એકલા જ વનમાં પાછા ગયા, ગોવાળો પાસે બેઠા અને પોતે પણ શ્રદ્ધાપૂર્વક વ્રત કર્યું અને પ્રસાદ લીધો. ભગવાન પ્રસન્ન થયા, ૧00 પુત્રો જીવતા થઈ ગયા, રાજ્ય પાછું મળી ગયું અને રાજા સુખી થયા. આ પાંચમો અધ્યાય આપણને એ સમજાવે છે કે ભક્તિમાં કોઈ નાનું કે મોટું નથી હોતું; ગોવાળો ગરીબ હતા તોય રાજાએ એમની પાસે બેસવું પડ્યું, સમાનતાનો ભાવ કેળવવો પડ્યો.

"Exclude nobody, include everybody and everyone." આ જ ભગવાનનો મોટો મેસેજ છે.

કથાના પાંચેય અધ્યાય સાંભળ્યા પછીથી આપણી અંદર એક બહુ સુંદર અવેરનેસ આવવી જોઈએ કે સત્ય એ જ પરમાત્મા છે. જે પ્રત્યેક કાર્ય આપણે કરીએ, એ કેવું હોવું જોઈએ? તો કે ડિવોશનલ હોવું જોઈએ, હાર્ટીલી હોવું જોઈએ. હાર્ટનું મેગ્નેટિક ફિલ્ડ બહુ મોટું હોય છે. જ્યારે અનેક લોકો એકઠા મળીને એક જ ફીલિંગ સાથે, શાંતિ અને પીસની ફીલિંગ સાથે જ્યારે પ્રાર્થના કરે છે, ત્યારે એની અસરો ફિઝિકલ લોઝને પણ અતિક્રમી જાય છે. આપણે પણ આપણા હીલિંગ સેન્ટરો પર આ જ રીતે ગ્રુપમાં બેસીને હીલિંગ કરવાનું છે કે સામેવાળો વ્યક્તિ બિલકુલ સાજો થઈ ગયો છે, મટી જ ગયું છે; "that is the belief, that is the reality." ચક્રોનું બેલેન્સિંગ કેવી રીતે કરવું, સાયકોથેરાપીમાં માસ્ટરે આપણને સુંદર ટેકનિકો આપેલી છે; 'સ્ક્રીન ટેકનિક' અને 'યજ્ઞ ટેકનિક'. તમામ નબળાઈઓ, બેડ હેબિટ્સ, ઇલનેસીઝ, ગિલ્ટ ફીલિંગના થોટ ફોર્મ્સને આપણે યજ્ઞકુંડ વિઝ્યુલાઈઝ કરીને એની અંદર 'સ્વાહા' બોલીને બહાર ફેંકી દેવાના છે.

આનાથી પ્યુરિફિકેશન બહુ ફાસ્ટર થશે અને અંદર તેમજ બહાર બધું બહુ સુંદર ગોઠવાઈ જશે.

જીવનની અંદર ઘણી બધી મુશ્કેલીઓ આવતી હોય, તોhandle criticism વેરી નાઇસલી; શાંતિ જાળવવી, મૌન બહુ મોટો જવાબ હોઈ શકે છે. પેલા મહાવીર સ્વામીના જીવનનો દાખલો યાદ રાખવો; કોઈ ગાળો દઈ ગયું તો એ ગાળો ગઈકાલમાં પડી રહી, આપણે ઉપાડી જ નથી, તો આપણે મુક્ત છીએ. આપણે વર્ડ્ઝ નથી જીતવાના, હાર્ટ જીતવાનું છે, લોકોના દિલ જીતવાના છે. પોતાની જાતને રોજ થોડી થોડી ચેલેન્જ આપવી, ક્વોલિટી પર ધ્યાન આપવું; મટીરિયલ પઝેશન્સ પાછળ આંધળી દોટ ન મૂકવી, નહીંતર એ પઝેશન્સ આપણને ઓન કરવા માંડશે. "You are the only person with the power ability to control your level of happiness." તમે પોતે જ તમારી ખુશીના માલિક છો, બીજું કોઈ નથી. "Be present here and now." આ પળ બહુ કિંમતી છે, આ જિંદગી એક ગિફ્ટ છે, એને માણો, ભરપૂર રીતે માણો.

આપણી અંદર જે આ પ્રાણ વિદ્યુત અને જીવન શક્તિ વહી રહી છે, એ કુંડલિની મહાશક્તિનું જ પ્રગટીકરણ છે. મેરુદંડ આપણી આધારશિલા છે, જેમાં ત્રણ પ્રમુખ નાળીઓ છે: ઈડા, પિંગલા અને સુષુમ્ના. સુષુમ્નાની અંદર વળી પાછી ત્રણ સૂક્ષ્મ ધારાએ છે: વજ્રા, ચિત્રણી અને બ્રહ્મ નાડી. આ બ્રહ્મ નાડી મૂળાધાર ચક્રની અંદર રહેલા ષડકોણ પરમાણુ (કૂર્મ) સાથે લિપટાયેલી હોય છે, જેને આધ્યાત્મિક ભાષામાં કુંડલિની કહીએ છીએ. મેરુદંડના આધારથી મસ્તક સુધી છ ચક્રો છે: મૂળાધાર, સ્વાધિષ્ઠાન, મણિપૂર, અનાહત, વિશુદ્ધ અને આજ્ઞા ચક્ર. મસ્તિષ્કમાં જઈને આ નાળી હજારો રશ્મિઓમાં બિખરાઈ જાય છે, જેને સહસ્ત્રાર કહીએ છીએ. સાધના દ્વારા આ પ્રાણનું ઉર્ધ્વગમન થાય છે, એને જ 'કુંડલિની જાગરણ' કહીએ છીએ, જે સાધકને આત્મસાક્ષાત્કારના માર્ગે ઉચ્ચ શિખર સુધી લઈ જાય છે. સવારના સૂર્યના તેજનું ધ્યાન કરવાથી આ શક્તિ બહુ સરળ રીતે જાગૃત થઈ શકે છે.

"Start feeling that you are prosperous internally." પ્રોસ્પેરીટીની આ ફીલિંગ હાર્ટ ઓફ યોર હાર્ટમાંથી આવવી જોઈએ. બે માણસોમાં માત્ર બિલીફ અને થોટ પેટર્નનો જ તફાવત હોય છે. પ્રોસ્પેરીટી સંખ્યાબળથી નથી હોતી, ઐશ્વર્ય એ ઈશ્વરનો ગુણ છે. આપણે દરેકના નામ આગળ 'શ્રી' સન્માનપૂર્વક લગાવીએ છીએ; દરેક સમૃદ્ધ થાય એવી ભાવના રાખવી, કેમ કે જે આપીશું તે જ પાછું આવશે. "What you give will come back to you ten times more." લો ઓફ કર્મ આપણને આ જ સમજાવે છે. "ૐ સહ નાવવતુ સહ નૌ ભુનક્તુ સહ વીર્યં કરવાવહૈ..." બધા સાથે મળીને કલ્યાણના માર્ગે ચાલીએ, કોઈનો દ્વેષ ન કરીએ. બ્રહ્મ સર્વત્ર છે, તો જેનો અનાદર કરીશું તે બ્રહ્મનો જ થશે; આ સમજાય ત્યારે "અહમ બ્રહ્માસ્મિ" નો અહેસાસ થાય છે.

પ્રાણ અને શ્વાસ બે સાથે ચાલે છે; તાવરિયાજીએ કીધું કે, "જે શ્વાસ લો છો તેના સાથે પ્રાણ લેવાય જ છે એવું નક્કી નથી હોતું, ઘણા શ્વાસ ખાલી જતા હોય છે." આ પ્રાણ અને શ્વાસના સંતુલન માટે એમણે 'થ્રી એસ.આર.બી.' એક્સરસાઇઝ આપી છે, જેમાં રિધમ અને બ્રેથનું યોગ્ય પ્રમાણ ગોઠવવામાં આવે છે. પ્રાણના સાત ગ્રેડેશન છે; સેકન્ડ, થર્ડ અને ફોર્થ ગ્રેડનો પ્રાણ મનુષ્યો માટે છે. થર્ડ ગ્રેડમાં પૂજા, પ્રાર્થના અને પ્રાણાયામમાં રુચિ જાગે છે. અંદર ક્યાંક શંકા જાગે તો ગભરાવવું નહીં, શંકા એ મીટર છે કે અંદર કોઈક જાગી રહ્યું છે. આપણી અંદર ચેક કરવા માટે માસ્ટરે સ્કેનિંગ આપ્યું છે; જો એમાં અગવડ પડે તો પેન્ડ્યુલમ વાપરી શકાય. કાગળ ઉપર યસ-નો લખીને પેન્ડ્યુલમને ટ્રેન કરી શકાય. "Everything is acceptable as long as it is helping us." આને ગિફ્ટ ઓફ નોલેજ માનીને અહંકાર વગર લોકો સાથે વહેંચવું, લો ઓફ કર્મ મુજબ તમારી રક્ષા થશે.

ફોર્થ ગ્રેડમાં 'હાયર સ્પિરિચ્યુઅલ પ્રેક્ટિસીસ' આપોઆપ ઊંઘની અંદર પણ થયા કરે છે; ફિફ્થ, સિક્સ અને સેવન્થ ગ્રેડના પ્રાણ એ 'પ્યોર નેક્ટર' (અમૃત) છે. સાધના કરવા બેસો ત્યારે અંદરથી સરસ તૈયારી હોય તો ભગવાન દૂર નથી. મુશ્કેલ સમયમાં ભગવાને કીધું કે, "જે પગલાં દેખાતા હતા એ મારાં હતા, મેં તને ઊંચકી લીધો હતો." હરેક પરિસ્થિતિમાં મનનું સમાધાન હોવું અતિ આવશ્યક છે. "Close your eyes, be aware of your perineum and breathe in 1, 2, 3, and exhale 5, 6." સાવ સામાન્ય સહજતાથી પ્રત્યેક શ્વાસની સાથે સભાનતા રાખવી. વિઝ્યુલાઈઝ કરો કે એક એનર્જીનો બોલ છે જે અંદર જઈ રહ્યો છે અને બહાર આવી રહ્યો છે. તમારી જાતને ડિક્લેર કરી દો: "તમે હવે માંદા પડી શકશો નહીં." પ્રાણાયામનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય જ ચક્રોના જાળાં અને મળ દૂર કરવાનો છે, જેનાથી આત્માને જ્ઞાન પ્રાપ્ત થાય છે.

જૈન સંપ્રદાયમાં બહુ સુંદર વિધિ છે: પહેલાં પરિસ્થિતિનો 'સ્વીકાર', પછી યોગ્ય ન હતું તેની કબૂલાત એટલે 'આલોચના'. જેટલું અતિક્રમણ થયું હતું તેનાથી પાછા ફરવું એટલે 'પ્રતિક્રમણ', અને ફરી આવું ક્યારેય ન કરવું એવો નિર્ણય એટલે 'પ્રત્યાખ્યાન'. આનાથી મનનો મોટો બોજો, આધાશીશી, ચીડ અને ગુસ્સો ગાયબ થઈ જાય છે. ક્રિશ્ચિયન લોકોમાં પણ આ જ રીતે 'કન્ફેશન' ની સરળ પદ્ધતિ છે. મન, વચન અને કાયાથી સભાન થઈને આ પ્રક્રિયા કરવાની છે. પ્રાર્થના પછી શાંતિથી બેસવું અને જે વિચારો આવે તેને માત્ર જોવા, 'non-critical' બનીને જોવા એટલે એ અંતરાય કર્મ ઉડી જશે. દેખવાનો અને જાણવાનો ગુણ કોનો છે? આત્માનો છે. વિચાર પદાર્થ છે માટે જોઈ શકાય છે, જ્યારે આત્માને જોઈ શકાતો નથી પણ એને જાણી અને અનુભવી શકાય છે; "આત્મા જ આત્માને જાણે." આત્માનો ફોટો ન પાડી શકાય, માત્ર અનુભવ આત્મામાં જ થાય.

આંખો બંધ કરીને જુઓ કે આ જોનારો કોણ છે? તમારો જ આત્મા છે; "this is your home, so very near." આંખોમાં જોવાની શક્તિ નથી જો પાછળ આત્મા હાજર નથી; તો એ જોનારાને જુઓ અને એ જોનારો તમે પોતે જ છો. প্রત્યક્ષ દાદા ભગવાનની સાક્ષીમાં અત્યંત ભક્તિપૂર્વક નમસ્કાર કરીએ: "હે આત્મા, તમે ખુદ પરમાત્મા જ છો, આપની આત્મદ્રષ્ટિ વહાવો; મારા સર્વ દોષો અને કર્મ બંધનમાંથી મને ક્ષમા આપો, ક્ષમા આપો, ક્ષમા આપો. જય સચ્ચિદાનંદ." હૃદયમાં રહેલા આત્માની ભાવપૂર્વક આરતી ઉતારીએ: "જય દાદા ભગવાન, દાદા ભગવાનની આરતી કરી જીવ તાર્યો... જય સચ્ચિદાનંદ." આપ સૌ અહીં આવ્યા અને સમય આપ્યો, તે બદલ ખૂબ-ખૂબ આભાર; હવે આગળનો સમય તમારો છે, જે કંઈ શેરિંગ કરવું હોય તે કરો, થેન્કયુ.